ड्रोन आक्रमणले यस क्षेत्रलाई तरङ्गित बनाइरहँदा मध्यस्थकर्ताहरूले इरानसँगको युद्ध रोक्ने प्रयासमा प्रगति देखे

कायरो (एपी)। मध्यस्थकर्ताहरूले संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानलाई पुनः वार्ताको टेबलमा ल्याउने प्रयासमा प्रगति हासिल गरेका छन्। तनाव तीव्र रूपमा बढेको अवधिपछि दुवै पक्षले आक्रमणहरू रोकेका बेला क्षेत्रीय अधिकारीहरूले सोमबार यस्तो जानकारी दिएका हुन्। यद्यपि, यस क्षेत्रभरि सशस्त्र समूहहरूद्वारा गरिएका छिटपुट आक्रमणहरूले विद्यमान तनाव अझै कायम रहेको संकेत गरेका छन्।

साउदी अरबले इराकमा रहेका इरान-समर्थित लडाकु समूहहरूले आफ्ना पेट्रोलियम संरचनाहरूलाई लक्षित गरी प्रहार गरेका ड्रोनहरूलाई खसालेको जनाएको छ। यसैबीच, यमनका इरान-समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले एक छुट्टै तर सम्बन्धित द्वन्द्वको हिस्साका रूपमा साउदी तेल संरचनाहरूमा आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन्। उनीहरूले एउटै आक्रमणको कुरा गरिरहेका थिए वा थिएनन् भन्ने स्पष्ट हुन सकेको छैन।

अमेरिका वा इरान कसैले पनि पछिल्ला तीन दिनमा कुनै आक्रमण गरेको जानकारी दिएका छैनन्। करिब दुई हप्तासम्म चलेको निरन्तर गोलाबारीपछि यो एक प्रकारको राहतको समय हो; उक्त गोलाबारीले पूर्ण युद्धको अवस्था निम्तिने हो कि भन्ने डर बढाएको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानले थप छलफलका लागि आग्रह गरेको र सिधै सम्पर्क गरेको बताएका छन्; उनले भने, “हामीले उनीहरूमाथि कडा प्रहार गरिरहेकाले उनीहरूले सम्पर्क गरेका हुन्।” यद्यपि, इरानले भने कुनै पनि प्रत्यक्ष वार्ता नभइरहेको बताएको छ।

“हामीबीच राम्रो कुराकानी भइरहेको छ, त्यसैले हेरौं के हुन्छ,” ट्रम्पले सोमबार ‘एयर फोर्स वान’ मा पत्रकारहरूसँग भने। “मलाई लाग्छ केही सकारात्मक नतिजा निस्कने राम्रो सम्भावना छ। र यदि त्यसो भयो भने राम्रो हो; यदि भएन भने, हामी दुई दिनअघि जे गरिरहेका थियौं, त्यही काममा फर्किनेछौं।”

गोप्य वार्ताका बारेमा जानकारी दिन नाम नबताउने सर्तमा कुरा गरेका दुई क्षेत्रीय अधिकारीहरूका अनुसार, कतार र पाकिस्तानको नेतृत्वमा रहेका मध्यस्थकर्ताहरू वासिङ्टन र तेहरानबीचको दूरी कम गर्न प्रयासरत छन्। उनीहरू गोली हानाहानपछि भत्किएको ‘अन्तरिम युद्धविराम सम्झौता’ मा पुनः फर्कने प्रयास गरिरहेका छन्।

सप्ताहान्तमा कुनै आक्रमण भएन

साउदी अरबमा भएको आक्रमणका अतिरिक्त, सोमबार इराकमा कुर्दिश-इरानी असन्तुष्ट समूहविरुद्ध दुईवटा ड्रोन आक्रमण भएको खबर आएको छ। साथै, जोर्डनले पनि दुईवटा ड्रोन खसालेको जनाएको छ, यद्यपि ती ड्रोन कहाँबाट आएका थिए भन्नेबारे उसले केही खुलाएको छैन। यसमा कुनै मानवीय वा भौतिक क्षति भएको विवरण प्राप्त भएको छैन।

यसैबीच, सप्ताहन्तमा क्यास्पियन सागरमा युक्रेनले कम्तीमा एउटा इरानी जहाजमाथि गोली चलाएपछि इरान र युक्रेनबीच सार्वजनिक रूपमा विवाद चर्किएको छ। उक्त आक्रमणमा एक जना नाविकको मृत्यु भएको बताएको इरान, युक्रेनविरुद्धको युद्धमा रुसको महत्त्वपूर्ण सहयोगी हो र उसले मस्कोलाई ड्रोन प्रविधिमा दक्षता बढाउन मद्दत गरेको छ।

विश्वव्यापी तेल ढुवानीका लागि महत्त्वपूर्ण जलमार्ग मानिने ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ भएर जाने प्रयास गरिरहेका जहाजहरूमाथि इरानले गोली चलाएपछि सुरु भएको करिब दुई साता लामो तनावपूर्ण अवस्थामा इरानका तटीय क्षेत्र र पूर्वाधारहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेपछि अमेरिकाले आक्रमणहरू रोकेको थियो। ती आक्रमणहरूको जवाफमा इरानले अमेरिकी सेना तैनाथ रहेका देशहरूमा क्षेप्यास्त्र र ड्रोन आक्रमण गरेको थियो, जसमा जोर्डनस्थित आधार शिविरमा कम्तीमा तीन र इराकमा एक जना सैनिकको मृत्यु भएको थियो।

अमेरिकाले आक्रमण रोकेपछि इरानले पनि आफ्ना आक्रमणहरू बन्द गरेको तेहरानको सेनाका प्रवक्ताले आइतबार इरानी सरकारी टेलिभिजनलाई बताए।

अमेरिकी हातहतियारको मौज्दातबारे प्रश्न

विश्लेषकहरूका अनुसार इरानसँगको युद्धका कारण क्षेप्यास्त्र र इन्टरसेप्टर (क्षेप्यास्त्र रोक्ने हतियार) जस्ता मुख्य हतियार प्रणालीहरूको अमेरिकी मौज्दात घटेको छ।

अमेरिकी हातहतियारको मौज्दात कम हुँदै गएको हो कि भन्ने प्रश्नमा ट्रम्पले भने, “यो धेरै राम्रो अवस्थामा छ,” र साथै “साँचो भन्नुपर्दा, म अझ बढी (मौज्दात) चाहन्छु।” विज्ञहरूले अमेरिका र इरान दुवैले कति लामो समयसम्म आक्रमणहरू जारी राख्न सक्छन् भन्नेबारे प्रश्न उठाएका छन्।

संयुक्त चिफ्स अफ स्टाफका अध्यक्ष जनरल ड्यान केनले ट्रम्पलाई देशको हातहतियार मौज्दातको अवस्थाले इरानमा हुने सैन्य कारबाहीमा असर पार्न सक्ने बताएको एक अमेरिकी अधिकारीले जानकारी दिए।

संवेदनशील कुराकानीबारे चर्चा गर्न नाम नबताउने सर्तमा बोलेका ती अधिकारीले भने कि यो सन्देश ट्रम्पलाई सैन्य सल्लाह र विकल्पहरू प्रदान गर्ने केनको नियमित जिम्मेवारीको एक हिस्साका रूपमा दिइएको थियो।

केनले गत साताको सुनुवाइमा सांसदहरूलाई भनेका थिए कि सैन्य उद्देश्यहरू प्राप्त गर्नमा “हवाई शक्तिको पनि सीमा हुन्छ।” अमेरिकी सेनाले इरानविरुद्ध लगभग हवाई आक्रमणको मात्र प्रयोग गरेको छ।

क्षेत्रीय अधिकारीहरूद्वारा वार्तामा प्रगतिको उल्लेख

सोमबार एपीसँग कुरा गर्ने क्षेत्रीय अधिकारीहरूमध्ये एकले मध्यस्थता प्रयासहरूमा भएको प्रगतिलाई “महत्त्वपूर्ण” भनेर वर्णन गरे। उनले भने कि मध्यस्थकर्ताहरूले ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ भएर हुने जहाजहरूको आवतजावत व्यवस्थापन गर्ने संयन्त्रबारे इरान र ओमानसँग काम गरिरहेका छन्; यही क्षेत्र पछिल्ला आक्रमण र प्रत्याक्रमणको मुख्य केन्द्रबिन्दु बनेको छ। इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाघाईले सोमबार तेहरानमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा भने कि “मध्यस्थकर्ताहरूले अमेरिकी पक्षबाट हामीसम्म सन्देशहरू पुर्‍याउन सक्छन्,” तर कुनै प्रत्यक्ष वार्ता भने भइरहेको छैन।

उनले बताएअनुसार, होर्मुज जलसन्धिको अर्को किनारमा अवस्थित इरान र ओमानले उक्त जलमार्ग भएर हुने जहाजको आवतजावतलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्नेबारे शुक्रबार र शनिबार वार्ता गरिसकेका छन्।

बाघाईले भने, “उनीहरूको उद्देश्य दुवै तटीय राष्ट्रहरूको सार्वभौम अधिकार र सार्वभौमिकताका साथै इरानको सुरक्षा र राष्ट्रिय हितको सम्मान गर्दै होर्मुज जलसन्धि भएर सुरक्षित जलयात्रा सुनिश्चित गर्ने संयन्त्रहरू विकास गर्नु हो।” उनले उक्त जलमार्ग बन्द रहेको कुरामा जोड दिए।

तेहरानले दाबी गरेको छ कि अमेरिकासँगको अन्तरिम सम्झौताले उसलाई उक्त जलमार्गमा जहाज आवतजावतको व्यवस्थापन गर्न र सम्भावित रूपमा शुल्क लिन अनुमति दिन्छ; साथै, उसले ओमानको नजिकैबाट जाने वैकल्पिक मार्गलाई अमेरिकाले गरेको समर्थनप्रति आपत्ति जनाएको छ। युद्धअघि यो जलसन्धि सबैका लागि शुल्कबिना खुला थियो।

अमेरिकी सेनाले सोमबार जनाएअनुसार इरानविरुद्ध हालै पुनः लागू गरिएको नौसैनिक नाकाबन्दी जारी छ; यस क्रममा १७ वटा व्यावसायिक जहाजलाई अन्यत्र मोडियो, दुईवटालाई अक्षम बनाइयो र दुईवटामाथि नियन्त्रण लिइयो।

जुनको मध्यतिर अन्तरिम सम्झौताद्वारा तोकिएको ६० दिने समयावधिको दोस्रो आधा भाग चलिरहेको छ, तर वार्ता गरिनुपर्ने मुख्य मुद्दाहरू — विशेष गरी तनावको केन्द्रबिन्दुमा रहेको इरानको आणविक कार्यक्रम — लाई पन्छाएर मध्यस्थकर्ताहरूले दुवै पक्षबीच वार्ता जारी राख्ने प्रयास गरिरहेका छन्।

जलसन्धिमा जहाजको आवतजावत तीन सातायताकै न्यून स्तरमा पुगेको छ

यस क्षेत्रको अर्को महत्त्वपूर्ण जलमार्ग, लाल सागर जोड्ने ‘बाब अल-मान्देब’ जलसन्धि भएर हुने ढुवानीबारे पनि चिन्ता बढेको छ। हुथी विद्रोहीहरूले गत साता त्यहाँ साउदी जहाजहरूको आवागमन रोक्ने धम्की दिएका थिए र कम्तीमा एउटा साउदी ट्यांकरमाथि आक्रमण गरी आगो लगाइदिएका थिए।

पेट्रोलको मूल्य पुनः बढेसँगै विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति र अर्थतन्त्र अनिश्चित अवस्थामा पुगेका छन्।

अमेरिकी नौसेनाको निगरानीमा रहेको एक समुद्री निकायले आइतबार जनाएअनुसार होर्मुज जलसन्धिमा व्यावसायिक जहाजको आवतजावत तीन सातायताकै न्यून स्तरमा थियो; साथै, पछिल्लो ७२ घण्टामा कुनै नयाँ आक्रमणको पुष्टि नभएको पनि सो निकायले उल्लेख गर्‍यो। उक्त निकायका अनुसार बाब अल-मान्देब भएर हुने आवतजावत भने स्थिर रहेको छ।

नेतान्याहुले ट्रम्पका प्रयासहरूलाई ‘पूर्ण’ समर्थन गर्ने बताए

यसैबीच, इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले मंगलबार वासिङ्टनमा ट्रम्पसँग भेट्ने योजना रहेको बताएका छन्। उनीहरूबीच यसअघि फेब्रुअरीमा वासिङ्टनमा भेटवार्ता भएको थियो; त्यसको केही सातापछि नै उनीहरूले इरानविरुद्ध युद्ध सुरु गरेका थिए, जसमा सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह अली खामेनीलगायतका उच्च नेताहरू मारिएका थिए।

युद्ध सुरु भएको दुई दिनपछि लेबनानस्थित इरान-समर्थित लडाकु समूह हिजबुल्लाहले इजरायलमाथि आक्रमण गरेको थियो भने इजरायलले त्यसको जवाफमा हवाई आक्रमण र स्थलगत कारबाही अघि बढाएको थियो। त्यसयता, उक्त क्षेत्रमा तनाव कम गर्न र हिजबुल्लाहलाई निशस्त्र पार्ने उपाय खोज्न लेबनान र इजरायलबीच हुने ऐतिहासिक प्रत्यक्ष वार्तालाई अमेरिकाले समर्थन गर्दै आएको छ।