युरोपमा रुवान्डालाई अस्वीकृत आप्रवासीहरूका लागि एक उपयुक्त गन्तव्यका रूपमा हेरिदै
"युरोपेली मुलुकहरूका लागि उपयुक्त हुने किसिमका व्यवस्थाहरूका निम्ति आफ्ना ढोकाहरू खोलेर, जुन मुलुकहरू एउटा जटिल र कठिन समस्याको भार पन्छाउन खोजिरहेका छन्।"
कम्पाला, युगान्डा (एपी)। पाँच युरोपेली देशहरूको समूहले रुवाण्डामा “फिर्ता केन्द्र” सिर्जना गर्ने योजना बनाइरहेको छ जहाँ अस्वीकृत शरणार्थीहरूलाई युरोप प्रवेश गर्नबाट रोक्ने प्रयासको रूपमा पठाउन सकिन्छ।
अस्ट्रिया, डेनमार्क, जर्मनी, ग्रीस र नेदरल्याण्ड्सले प्रस्ताव अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार मापदण्डहरू अनुरूप छ भनी सुनिश्चित गर्ने बारेमा संयुक्त राष्ट्र शरणार्थी एजेन्सीसँग वार्ता गरिरहेका छन्। कुनै सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको छैन।
फेरि एक पटक, रुवाण्डा अवांछित बसाइँसराइको लागि प्रायः विवादास्पद समाधान खोज्ने युरोपेली सरकारहरूको लागि सम्भावित साझेदारको रूपमा देखा परेको छ।
२०२२ मा, रुवाण्डाले बेलायती सरकारसँग बेलायत आइपुगेका आप्रवासीहरूलाई स्टोवे वा अंग्रेजी च्यानल पार गर्ने साना डुङ्गाहरूमा लैजाने सम्झौता गरेको थियो। लन्डनको सर्वोच्च अदालतले २०२३ मा फैसला सुनायो कि यो नीति गैरकानूनी थियो किनभने रुवाण्डा त्यहाँ पठाइएका आप्रवासीहरूका लागि सुरक्षित तेस्रो देश थिएन।
बेलायतले सम्झौता खारेज गरेपछि, जसमा लागतहरू पूरा गर्न रुवान्डालाई भुक्तानी समावेश थियो, रवान्डाले सम्झौताको उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाउँदै स्थायी मध्यस्थता अदालतमा मुद्दा दायर गर्यो। जुनमा अन्तर्राष्ट्रिय मध्यस्थकर्ताहरूको एक प्यानलले बेलायत विरुद्ध रुवान्डाले गरेको करोडौं डलरको दाबीलाई अस्वीकार गर्यो।
रवान्डाका आन्तरिक मन्त्री भिन्सेन्ट बिरुटाले सोमबार एक विज्ञप्तिमा भने कि युरोपसँगको नयाँ प्रस्तावित साझेदारीले “आप्रवासीहरूबाट लाभ उठाउने हताश, खतरनाक यात्राहरू रोक्न मद्दत गरेर अन्ततः जीवन बचाउनेछ।” उनले रुवान्डालाई “शरणार्थी र आप्रवासीहरूको लागि स्वागतयोग्य देश” भनेर वर्णन गरे जसको जाने ठाउँ अरू कतै नहुन सक्छ।
यसैबीच, युरोपेली राष्ट्रहरूले भने कि रुवान्डाले “आप्रवासन र जबरजस्ती विस्थापनको विश्वव्यापी चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्न आफूलाई एक भरपर्दो र जिम्मेवार साझेदारको रूपमा स्थापित गरेको छ।”
अफ्रिकाको सबैभन्दा सानो र सबैभन्दा घना जनसंख्या भएको देशहरू मध्ये एक, रुवान्डा किन निर्वासितहरूको लागि गन्तव्यको रूपमा उदाउँदैछ भन्ने बारे यहाँ विश्लेषण।
एक कुशल सरकार
रुवान्डाको सरकार आफ्नो कार्यक्षमताका लागि परिचित छ र त्यहाँको प्रशासनिक संयन्त्रमा सानातिना भ्रष्टाचारप्रति पनि शून्य सहनशीलता अपनाइन्छ।
उदाहरणका लागि, सरकारले लगानीकर्ताहरूलाई एकै दिनमा कम्पनी दर्ता गर्न सकिने बताउँछ, जसले यस क्षेत्रमै दुर्लभ मानिने कार्यक्षमताको छवि प्रस्तुत गर्दछ।
ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलको पछिल्लो ‘भ्रष्टाचार अवधारणा सूचकांक’मा रुवान्डा विश्वस्तरमा ४१औं र पूर्वी अफ्रिकामा पहिलो स्थानमा छ। भ्रष्टाचार अझै पनि विद्यमान छ, तर यदि कुनै सरकारी अधिकारीले उद्यमीहरूको काममा बाधा पुर्याएको वा सरकारी नीतिलाई कमजोर पारेको भेटिएमा उनीहरूले कडा सजाय भोग्नुपर्छ।
यही प्रतिष्ठाले सम्भावित साझेदारहरूलाई यो विश्वास दिलाउन मद्दत गर्छ कि रुवान्डाका अधिकारीहरूले आफ्ना प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्नेछन्।
आज्ञाकारिताको अपेक्षा गर्ने एक अधिनायकवादी नेता
राष्ट्रपति पल कागामेको नेतृत्वमा—जसको विद्रोही समूहले नरसंहार रोकेको थियो र जसको दलले सन् १९९४ देखि शासन गरिरहेको छ—रुवान्डाले कानुन र अन्य उपायहरूमार्फत जातीय विभाजनलाई कम गर्ने प्रयास गरेको छ। आलोचकहरू कागामेमाथि असहमति वा विरोधलाई दबाएको आरोप लगाउँछन्, जबकि समर्थकहरू भने उनकै नेतृत्वमा देशमा तुलनात्मक शान्ति र स्थिरता कायम भएको बताउँछन्।
सरकारले नरसंहारका लागि कडा सजायको व्यवस्था गरेको छ र त्यसको पछाडि रहेको विचारधारालाई गैरकानुनी घोषणा गरेको छ। साथै, कागामेले देशका करिब १ करोड ४० लाख जनतामा आज्ञाकारिताको संस्कृति विकास गरेका छन्। रुवान्डाका परिचयपत्रहरूमा अब मानिसहरूको जातीय पहिचान उल्लेख गरिँदैन र विद्यालयको पाठ्यक्रममा नरसंहारसम्बन्धी पाठहरू समावेश गरिएका छन्।
यद्यपि केही रुवान्डालीहरूका लागि यो व्यवस्था निकै बन्धनकारी लाग्न सक्छ, तर अफ्रिकाका अन्य ठाउँका मानिसहरूलाई भने यो ‘अनुशासित व्यवस्था’ आकर्षक लाग्ने गरेको छ। छिमेकी युगान्डामा—जहाँ कागामे शरणार्थीका रूपमा हुर्किएका थिए—कतिपय मानिसहरू भन्छन् कि भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न र किगाली (रुवान्डाको राजधानी) जस्तै सफा तथा व्यवस्थित सहर निर्माण गर्न कागामेजस्तै नेताको आवश्यकता छ।
युगान्डामा रहेका क्षेत्रीय विश्लेषक डिस्मास नकुन्डाका अनुसार, रुवान्डाको “उच्च नेतृत्वले नागरिक समाजका सम्भावित आलोचकहरूसहित अन्य समूहहरूको समर्थन जुटाउनु नपर्ने भएकाले तुरुन्तै निर्णय लिन सक्छ।”
विदेशमा अवसरहरू खोज्दै
रवान्डाका अधिकारीहरूले देशको अन्तर्राष्ट्रिय प्रोफाइल बढाउने अवसरहरू खोजिरहेका छन्, जसमा पेरिस सेन्ट जर्मेन, एटलेटिको म्याड्रिड र एस्टन भिल्ला जस्ता युरोपेली फुटबल क्लबहरूसँग प्रायोजन सम्झौताहरू समावेश छन्।
फर्मुला वनले गत महिना घोषणा गर्यो कि यो अर्को दशकको सुरुमा रुवान्डामा ग्रान्ड प्रिक्सको साथ अफ्रिका फर्कनेछ। कागामेले अभियानको च्याम्पियनशिप गरे, किगालीमा भएको कार्यक्रममा खेलकुदलाई “समानता” को रूपमा वर्णन गर्दै १९९३ पछि अफ्रिकामा F1 को पहिलो फिर्ताको घोषणा गरे।
यी महत्वाकांक्षाहरूको बावजुद, विश्व बैंकका अनुसार, प्रतिव्यक्ति वार्षिक कुल गार्हस्थ उत्पादन $१,१०० भन्दा बढीको साथ, रुवान्डा गरिब नै छ। युरोपेली राष्ट्रहरूसँगको बसाइँसराइ सम्झौताले धेरै आवश्यक राजस्व ल्याउन सक्छ।
रवान्डाले हालैका महिनाहरूमा कूटनीतिक धक्काहरूको पनि सामना गरेको छ, विशेष गरी छिमेकी कंगोमा हिंसामा यसको कथित भूमिकाको लागि प्रतिबन्धहरू। कंगोली सरकारले रुवान्डालाई एम २३ विद्रोहीहरूलाई हतियार प्रदान गर्ने र आतंककारीहरूलाई समर्थन गर्न सेना पठाएको आरोप लगाउँछ। रुवान्डाले एम २३ लाई समर्थन गर्न अस्वीकार गरेको छ।
गत महिना, अमेरिकाले खनिज सम्पन्न पूर्वी कंगोमा देशको संलग्नतालाई लिएर रुवाण्डाको रक्षा मन्त्रालयमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो, जहाँ ट्रम्प प्रशासनको शान्ति प्रयासको बावजुद लडाईं जारी छ।
“रवाण्डामा राजनीतिक इच्छाशक्ति छ र यी साझेदारीहरूबाट कूटनीतिक र आर्थिक लाभहरू सहित आफ्नै कारणले यी सम्झौताहरू चाहन्छ,” किगालीका राजनीतिक विश्लेषक गोन्जागा मुगानवाले भने।
साउथ अफ्रिकन इन्स्टिच्युट अफ इन्टरनेसनल अफेयर्सकी वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता स्टेफनी वोल्टर्सले भनिन् कि रुवान्डाले आफूलाई आकर्षक बनाएको छ— “युरोपेली मुलुकहरूका लागि उपयुक्त हुने किसिमका व्यवस्थाहरूका निम्ति आफ्ना ढोकाहरू खोलेर, जुन मुलुकहरू एउटा जटिल र कठिन समस्याको भार पन्छाउन खोजिरहेका छन्।”