एक्जिट पोलहरूले इजरायलको निर्वाचनमा कुनै स्पष्ट विजेता नदेखिने सङ्केत

जेरुसेलम (एपी)। इजरायली मतदाताहरूले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुको अति-दक्षिणपन्थी र धार्मिक गठबन्धन सरकारप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। तर, बुधबार सार्वजनिक भएका ‘एक्जिट पोल’ (मतदानपछिको सर्वेक्षण) ले चुनावमा कुनै स्पष्ट विजेता नदेखिएको र नेतान्याहुको कार्यकालमा सुरु भएको तीन वर्ष लामो युद्धका बाबजुद पनि उनी पूर्ण रूपमा पराजित नभएको सङ्केत गरेका छन्।

सर्वेक्षणहरूका अनुसार मतदाताहरूले वर्तमान सरकारका विरोधीहरूलाई आगामी संसदमा स्पष्ट बहुमत दिएका छन्। तर, यी विभिन्न विचारधारका दलहरू — जसमा ऐतिहासिक नतिजा ल्याएका अरब-नेतृत्वका समूहहरू पनि समावेश छन् — गठबन्धन बनाउन तयार छन् कि छैनन् भन्ने स्पष्ट छैन। यदि उनीहरू गठबन्धन बनाउन सहमत भए पनि, यसका लागि हप्तौँसम्म मोलतोल र छलफल चल्न सक्छ।

बुधबार बिहान सार्वजनिक रूपमा देखा पर्दा नेतान्याहु निकै उत्साही देखिन्थे। उनले विगत तीन वर्षका आफ्ना सैन्य उपलब्धिहरू गिन्दै आफू नै प्रधानमन्त्री पदमा कायम रहने वातावरण बनाउने प्रयास गरिरहेका थिए। उनले आफ्ना विरोधीहरूलाई आफूलाई समर्थन गर्न आग्रह गरे। साथै, इजरायलको कुल जनसङ्ख्याको २० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने अरब समुदायका दलहरूसँग सहकार्य गर्ने सम्भावनालाई उनले ‘देशद्रोह’ को संज्ञा दिँदै ठाडै अस्वीकार गरे।

आफ्ना पूर्व सैन्य प्रमुख तथा मध्यमार्गी नेता गादी आइसेनकोटसँग प्रतिस्पर्धा गरिरहेका नेतान्याहुले भने, “हामीले एउटा बलियो, दक्षिणपन्थी र राष्ट्रवादी सरकार गठन गर्नुपर्छ। हामीले इजरायललाई जोखिममा पार्ने गरी ‘जियोनिस्ट-विरोधी’ (इजरायल विरोधी) अरब दलहरूमा निर्भर रहने सरकार बनाउनु हुँदैन।”

यद्यपि सर्वेक्षणहरूले नेतान्याहुका लागि पुनः सत्तामा फर्कने बाटो कठिन हुने देखाएका छन्, तर आफ्नो आक्रामक सम्बोधनमा उनले आफू पदबाट हट्ने कुनै मनसाय नभएको स्पष्ट पारे। यदि उनले सरकार गठन गर्न सकेनन् भने पनि, अरब दलहरूबारे उनले दिएका उत्तेजक अभिव्यक्तिहरूले उनका विरोधीहरूलाई ती दलहरूसँग सहकार्य गर्न कठिन बनाउन सक्छन्। यसले भविष्यमा फेरि चुनाव हुने परिस्थिति सिर्जना गर्न सक्छ, जसमा नेतान्याहुले पुनः लाभ लिन सक्ने सम्भावना रहन्छ।

आइसेनकोटले केही निश्चित सर्तहरूमा अरब दलहरूसँग सहकार्य गर्न सकिने ढोका खुला राखेका छन्, तर उनका अन्य सम्भावित साझेदारहरूले भने यस्तो सहकार्यको सम्भावनालाई अस्वीकार गरेका छन्।

नतिजा निकै कडा प्रतिस्पर्धात्मक देखिएको छ। यसले के पनि सङ्केत गर्छ भने, सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासले गरेको आक्रमणपछि इजरायली जनतामा फैलिएको आक्रोश र पीडालाई नेतान्याहुका विरोधीहरूले उनलाई सत्ताबाट पूर्ण रूपमा हटाउनका लागि उपयोग गर्न सकेनन्। नेतान्याहूका लागि धक्का, तर पूर्ण हार होइन

इजरायलका नेता—जो विगतका चुनावहरूमा अन्तिम क्षणमा अप्रत्याशित नतिजा ल्याउन माहिर राजनीतिक खेलाडी मानिन्छन्—यसपटक मतदाताहरूको आक्रोशको सिकार बनेका छन्। उनीहरू अति-दक्षिणपन्थीहरूसँगको उनको गठबन्धनबाट निराश थिए भने अति-रूढिवादी यहुदीहरूलाई सैन्य सेवाबाट दिइएको छुटका कारण पनि आक्रोशित थिए।

प्रमुख इजरायली टिभी स्टेशनहरूले गरेका एक्जिट पोलहरूले नेतान्याहूको सत्तारुढ गठबन्धन संकुचित भएको सुझाव दिएका छन्, जसले गर्दा सरकार बनाउने उनको क्षमतामा खतरा उत्पन्न भएको छ। यद्यपि एक्जिट पोलहरूले नेतान्याहूको लिकुड पार्टी ३२ सिटबाट घटेर लगभग २७ सिटमा झरेको देखाएको छ, यो सबैभन्दा ठूलो पार्टी रहनेछ र सरकार बनाउन आग्रह गर्न सबैभन्दा राम्रो स्थानमा रहनेछ।

सबै सर्वेक्षणहरू जस्तै, एक्जिट पोलहरूमा सम्भावित त्रुटिहरू हुन सक्छन्। अन्तिम नतिजा आगामी दिनहरूमा अपेक्षित छ, जसमा गणना हुन बाँकी लाखौं अनुपस्थित मतपत्रहरू समावेश छन्, र एक्जिट पोलहरू भन्दा फरक हुन सक्छन्।

एक्जिट पोलहरूले नेतान्याहूको समूह र आइसेनकोटले लगभग ५१ सिट जितेको र अरब दलहरूले लगभग १८ सिट जितेको सुझाव दिएका छन्। यसले प्रधानमन्त्री घोषणा हुनुभन्दा अघि हप्ताभरि राजनीतिक दौडधुपको लागि चरण तय गर्नेछ – वा अर्को चरणको चुनाव बोलाइनेछ।

संसदीय बहुमतको लागि सबैभन्दा सजिलो बाटोमा आइसेनकोटले अरब नेतृत्वको दलहरूसँग साझेदारी गर्नु समावेश हुनेछ, तर त्यो राजनीतिक रूपमा गाह्रो साबित हुन सक्छ र सम्भावित रूपमा अन्य विपक्षी गुटहरूलाई अलग्याउन सक्छ।

अनिश्चितताको संकेतस्वरूप, आइसेनकोट र नेतान्याहूको मुख्यालय दुवैमा उत्सवमय वातावरण थियो। बुधबार बिहान राष्ट्रिय एकतामा केन्द्रित भाषणमा, आइसेनकोटले सरकार गठन गर्ने वाचा गरे र इजरायलीहरूका लागि “नयाँ युग – आशाको युग” को प्रतिज्ञा गरे।

“आज, इजरायल आगामी वर्षहरूमा इजरायलको नेतृत्व गर्ने नेतृत्वको बारेमा जनमत संग्रहमा निस्कियो,” आइसेनकोटले समर्थकहरूको जयजयकारमा भने। “जनताले परिवर्तनको पक्षमा निर्णय गरे।”

अरब नेतृत्वका दलहरूले इजरायलका प्यालेस्टिनी नागरिकहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन्

इजरायलका अरब नागरिकहरू, १९४८ मा राज्यको स्थापना पछि पनि राज्यमा रहेका प्यालेस्टिनीहरूका सन्तानहरू, नागरिकता प्राप्त गर्छन् र धेरै क्षेत्रहरूमा वरिष्ठ पदहरू सम्हाल्छन्, तर भेदभावको सामना गर्छन् र प्यालेस्टिनी उद्देश्यसँगको ऐक्यबद्धताको कारण प्रायः पाँचौं स्तम्भको रूपमा हेरिन्छन्।

त्यो शंका अक्टोबर ७ पछि मात्र तीव्र भयो

नेतान्याहूले मंगलबारको सुरुमा चेतावनी दिए कि अरब दलहरूले चुनाव बनाउन वा तोड्न सक्छन्, उनीहरूले “साँच्चै ठूलो समर्थन” प्राप्त गरिरहेका छन् र “अभूतपूर्व संख्यामा” चुनावमा जाँदैछन्।

सन् २०२१ मा केही समयका लागि सत्ता गठबन्धनमा सामेल हुने पहिलो र एकमात्र अरब दल, ‘युनाइटेड अरब लिस्ट’को मुख्यालयमा निकै उत्साहपूर्ण वातावरण थियो।

“हामी यहाँ छौं, हामी किनारामा सीमित छैनौं,” दलका नेता मन्सुर अब्बासले आफ्ना समर्थकहरूलाई भने। “युनाइटेड अरब लिस्टमा हाम्रो कर्तव्य र जिम्मेवारी भनेको यो मतदाता समूहलाई एक प्रमुख राजनीतिक शक्तिका रूपमा रूपान्तरण गर्नु हो।”

यो निर्वाचनलाई बेन्जामिन नेतान्याहूको करिब १७ वर्ष लामो (बिचमा केही समय बाहेक) शासनकालमाथिको जनमत सङ्ग्रहका रूपमा हेरिएको थियो। देशको इतिहासकै सबैभन्दा घातक आक्रमण हुनुअघि नै, नेतान्याहूको शासनकालले इजरायलीहरूलाई विभिन्न मुद्दाहरूमा गहिरो गरी विभाजित गरिसकेको थियो। त्यसयता गाजा, लेबनान र इरानमा भएका युद्धहरू, साथै वेस्ट बैंकमा बसोबास गर्ने यहुदीहरू (settlers) द्वारा गरिएको हिंसाले विश्वव्यापी आक्रोश निम्त्याएको छ। यसले इजरायलका निकटतम सहयोगीहरूसँगको सम्बन्धमा तनाव बढाएको छ र यहुदी-विरोधी भावनामा वृद्धि गराएको छ।

इजरायलीहरूका माझ, यो निर्वाचनलाई राज्यको स्वरूप कस्तो हुने भन्ने विषयमाथिको सङ्घर्षका रूपमा हेरिएको थियो। एकातिर नेतान्याहू र उनका अति-राष्ट्रवादी तथा धार्मिक सहयोगीहरू थिए भने अर्कोतिर राज्यको उदारवादी र धर्मनिरपेक्ष आधारलाई जोगाउन चाहनेहरू थिए। नेतान्याहूको लामो र समाजलाई ध्रुवीकृत गर्ने शासनकालमा सामाजिक विभाजनहरू — दक्षिणपन्थी र वामपन्थीहरूका बिच, तथा यहुदी र अरबहरूका बिच — अझ गहिरिएका छन्। अब विपक्षीहरूले यी विभाजनहरूसँग जुध्नुपर्ने हुन सक्छ।

गठबन्धन निर्माणको प्रक्रिया सुरु हुनेछ

इजरायलका राष्ट्रपतिले सरकार गठन गर्ने सबैभन्दा बलियो सम्भावना बोकेका दलका नेतालाई — सामान्यतया सबैभन्दा बढी सिट जितेको दलका नेतालाई — गठबन्धन बनाउन आह्वान गर्नेछन्। यदि नेतान्याहूको दक्षिणपन्थी ‘लिकुड’ पार्टी सबैभन्दा ठूलो दलका रूपमा उदाएमा, उनले सरकार गठन गर्ने दाबी गर्न सक्छन्।

यसैबिच, आइजेनकोट माथि अरब दलहरूसँग सम्झौता गर्न ठूलो दबाब पर्ने देखिन्छ। अर्कोतर्फ, नेतान्याहू र उनका सहयोगीहरूले यस्तो गठबन्धनलाई अवैध र देशद्रोहसमेत भन्न सक्ने सम्भावना छ।

यदि कसैले पनि बहुमतको गठबन्धन बनाउन सकेन भने, अर्को वर्षको सुरुतिर फेरि निर्वाचन हुन सक्छ। यस्तै किसिमको गतिरोधका कारण इजरायलमा अप्रिल २०१९ देखि नोभेम्बर २०२२ को बिचमा पाँच पटक निर्वाचन भएको थियो।

देशको १२० सिट भएको संसदमा कुनै पनि दलले कहिल्यै पूर्ण बहुमत प्राप्त गर्न सकेको छैन, जसले गर्दा राजनीतिक नेताहरूलाई गठबन्धन बनाउन बाध्य पारिएको छ। अल्पसंख्यक सरकारहरू पनि सम्भव छन्, तर उनीहरूले कानून पारित गर्न सरकार बाहिरका दलहरूको समर्थन वा सहयोगमा भर पर्नुपर्छ।

नेतान्याहूको हालको गठबन्धन गत वर्ष विघटन हुन थाल्नु अघि ६८ सदस्यमा पुगेको थियो

नेतान्याहूका समर्थकहरूले उनलाई एक स्थिर हात र एक पूर्ण राजनीतिज्ञको रूपमा हेर्छन् जसले देशको सबैभन्दा कालो घडी पछि इजरायललाई मुक्तिको युद्धमा नेतृत्व गरेका छन्। उनीहरू सोच्छन् कि उनी अन्तर्राष्ट्रिय दबाब र घरमा उदारवादी अभिजात वर्गको सामना गर्दै इजरायलको सुरक्षा र यहूदी पहिचानको रक्षा गरिरहेका छन्।

उनका आलोचकहरूले उनलाई एक ध्रुवीकरणकारी नेताको रूपमा हेर्छन् जसले चलिरहेको भ्रष्टाचार मुद्दाबाट घेरिएर गाजामा युद्ध र यसको बन्धक संकटलाई राजनीतिक कारणले बाहिर निकालेका छन्। उनीहरू भन्छन् कि उनी इजरायलको स्वतन्त्र न्यायपालिकालाई कमजोर पारिरहेका छन् र यसको लोकतान्त्रिक आधारलाई कमजोर पारिरहेका छन्। र उनीहरूले उनलाई अति-अर्थोडक्स धार्मिक यहूदीहरूलाई सैन्य भर्तीबाट बच्न अनुमति दिने प्रणालीलाई प्रोत्साहन गरेको आरोप लगाउँछन्।

“वर्तमान सरकारले देशलाई जमिनमा धकेल्दैछ,” मतदाता एन्जेला बेन्गुरले जेरुसेलममा भने।

आइसेनकोटलाई समर्थकहरूले उत्कृष्ट सुरक्षा प्रमाणहरू भएको सक्षम नेताको रूपमा हेर्छन् जसले आफ्ना सम्भावित शासक साझेदारहरूसँगै, बढ्दो उदारवादको विरुद्धमा एक बलको रूपमा काम गर्न सक्छन्। द्वन्द्वबाट व्यक्तिगत रूपमा प्रभावित व्यक्ति – उनका छोरा र दुई भतिजाहरू गाजामा मारिए – उनका समर्थकहरू विश्वास गर्छन् कि उनी इजरायलमा अझै पनि बग्ने पीडालाई गहिरो रूपमा महसुस गर्छन्।

आइसेनकोटलाई समर्थन गर्ने सम्भावना भएका दलहरूले इजरायलको अन्तर्राष्ट्रिय स्थिति सुधार गर्ने र न्यायपालिकाको स्वतन्त्रतालाई बलियो बनाउँदै अति-अर्थोडक्स पुरुषहरूलाई भर्ती गर्न काम गर्ने वाचा गरेका छन्।

यो निर्वाचन, अक्टोबर ७ को आक्रमणपछि इजरायलमा भएको पहिलो राष्ट्रिय मतदान हो; उक्त आक्रमणले गाजामा युद्ध र त्यससँग सम्बन्धित अन्य द्वन्द्वहरू निम्त्याएको थियो।

गाजा र वेस्ट बैंकमा अपनाएको कार्यशैलीका कारण इजरायल अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा झन्-झन् एक्लिँदै गएको छ। अमेरिकी जनतामाझ इजरायलप्रतिको समर्थन ह्वात्तै घटेको छ भने युरोप तथा अन्य क्षेत्रका साझेदारहरूले इजरायलमाथि प्रतिबन्धहरू लगाएका छन्। गाजामा मानवता विरुद्धको अपराध गरेको आरोपमा नेतान्याहूविरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय पक्राउ पुर्जी जारी भएको छ, यद्यपि उनले यी आरोपहरू अस्वीकार गरेका छन्।