न्यूसम प्रशासनद्वारा राज्य आवास कानूनको अवज्ञा गर्ने क्यालिफोर्नियाका पाँच स्थानीय सरकारहरूलाई कानुनी कारबाही

पुरुषोत्तम ढकाल, लस एन्जलस । राज्यको आवास आवश्यकताहरूको आफ्नो हिस्साको लागि योजना बनाउन आवश्यक पर्ने राज्य कानूनको पालना गर्न अस्वीकार गर्ने पाँच क्यालिफोर्निया शहरहरूलाई जवाफदेही बनाउने निर्णय गर्दै, गभर्नर गेभिन न्यूसमले आज नयाँ आवासको बाटोमा उभिएका स्थानीय सरकारहरूमाथि कारबाही अघि बढाएका छन्।

गभर्नर गेभिन न्यूसम भन्छन, “क्यालिफोर्नियाले आवास संकट समाधान गर्न सक्दैन जबकि केही शहरहरू हातमा हात राखेर बस्छन् र हामीलाई यसको बारेमा केही गर्न साहस गर्छन्। यी पाँच क्षेत्राधिकारहरूसँग कानून पालना गर्ने र आवासको आफ्नो उचित हिस्साको लागि योजना बनाउने हरेक मौका थियो। तिनीहरूले त्यसो नगर्ने छनौट गरे, त्यसैले अब तिनीहरूले अदालतमा यसको लागि जवाफ दिनेछन्। आवास कानून राज्यव्यापी रूपमा लागू हुन्छ, र कुनै पनि शहरले पास पाउँदैन।”

आज दायर गरिएका कार्यहरू राज्यको आवास आवश्यकताहरू समाधान गर्न प्रत्येक अन्तिम क्षेत्राधिकारले आफ्नो भूमिका खेल्छ भनी सुनिश्चित गर्ने राज्यको योजनाको अंश हुन्। यो छैटौं आवास योजना चक्रको अन्त्य नजिकिँदै गर्दा, अधिकांश क्षेत्राधिकारहरूले अनुपालन आवास तत्व अपनाएका छन् र कानूनको आवश्यकताहरू पूरा गरेका छन्। आजको कानुनी कारबाहीमा नाम दिइएका क्षेत्राधिकारहरू पछि पर्दै छन्, अनुपालन समयसीमा भन्दा कम्तीमा साढे दुई वर्ष बितिसकेका छन्। पाँच शहरहरू क्यालेक्सिको, कोस्टा मेसा, हाफ मुन बे, रिजक्रेस्ट र टर्लक हुन्।

“क्यालिफोर्नियाको आवास संकटले बहाना होइन, कारबाहीको माग गर्दछ,” महान्यायाधिवक्ता रोब बोन्टाले भने। “हाम्रो आवास तत्व कानूनको पालना नगर्ने क्षेत्राधिकारहरू क्यालिफोर्नियालीहरूलाई चाहिने घरहरूको बाटोमा उभिरहेका छन्। हामी हालको आवास योजना चक्रको आधा बिन्दु पार गरिसकेका छौं, र समयमै अनुपालन वैकल्पिक छैन। मैले धेरै पटक भनेझैं, कुनै पनि स्थानीय सरकारले यो चुनौती एक्लै समाधान गर्नुपर्दैन, तर प्रत्येक स्थानीय सरकारले आफ्नो निष्पक्ष हिस्सा गर्नुपर्छ। आज, हामी क्यालिफोर्नियाको प्रत्येक शहर र काउन्टीले आवास तत्व अपनाउने कुरा सुनिश्चित गर्ने बारेमा कति गम्भीर छौं भनेर देखाइरहेका छौं। क्यालिफोर्नियाको सपना पुनर्स्थापित गर्न सबै हातले डेक प्रयास गर्नुपर्नेछ।”

“क्यालिफोर्नियाका अधिकांश सहर र काउन्टीहरूले आवाससम्बन्धी योजनाको मापदण्ड पालना गर्न तत्परता देखाएका छन्,” आवास तथा सामुदायिक विकास (एचसिडी) का निर्देशक गुस्ताभो भेलास्क्वेजले भने। “अझै पनि पछि परिरहेका थोरै संख्याका लागि, आज हामीले चालेका कदमहरूले स्पष्ट सन्देश दिनेछन्: आवास संकट समाधान गर्न आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्ने दायित्वबाट कुनै पनि समुदाय मुक्त छैन। महान्यायाधिवक्ता बोन्टासँग मिलेर, गभर्नर न्युसम र एचसिडीले राज्यको कानुन पालना गराउने सन्दर्भमा स्थानीय सरकारहरूलाई जवाफदेही बनाइराख्नेछन्।”

आजको सिफारिस गर्नुअघि, एचसिडीले सम्बन्धित प्रत्येक क्षेत्रलाई समस्या समाधान गर्ने पटक-पटक अवसर दिएको थियो। यसमा नियम उल्लंघन भएको औपचारिक सूचना, प्रत्येक सहर वा काउन्टीलाई लिखित जवाफ दिन ३० दिनको समयसीमा, र मुद्दा महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयसम्म पुग्नुअघि समाधान खोज्न दुई चरणका बैठकहरू समावेश थिए। राज्यभरि, एचसिडीको प्राविधिक सहयोग र कानुन कार्यान्वयन गराउने प्रयासहरूको संयोजनले यस चक्रमा आवाससम्बन्धी योजनाको मापदण्ड पालना दरलाई ९५% भन्दा माथि पुर्‍याएको छ।

एचसिडीबाट नियम उल्लंघनको सूचना प्राप्त गरेर पनि आवश्यक कदम नचाल्ने कुनै पनि सहर वा काउन्टीविरुद्ध थप रिट निवेदन दायर गर्न राज्य तयार छ।

क्यालिफोर्नियाको यी शहरहरूले तोडे कानून

१९६९ देखि, क्यालिफोर्नियाले प्रत्येक शहर र काउन्टीलाई प्रत्येक आय स्तरमा आवासको लागि योजना बनाउन आवश्यक बनाएको छ, केही मात्र होइन, आवास तत्व मार्फत, प्रत्येक क्षेत्राधिकारको सामान्य योजनाको आवश्यक अंश। प्रत्येक चक्रमा, एचसीडिले प्रत्येक शहर र काउन्टीलाई राज्यको आवास आवश्यकताको एक हिस्सा तोक्छ, र क्षेत्राधिकारको आवास तत्वले, विशिष्ट सर्तहरूमा, यो संख्या कसरी पूरा गर्नेछ र बाटोमा खडा अवरोधहरू हटाउनेछ भनेर देखाउनुपर्छ। एचसीडिले यसलाई अपनाउन सक्नु अघि प्रत्येक आवास तत्वको समीक्षा र अनुमोदन गर्नुपर्छ। क्यालिफोर्निया यसको छैटौं चक्रमा छ, क्षेत्राधिकारहरूले प्रत्येक पाँच वा आठ वर्षमा आफ्नो योजनाहरू अद्यावधिक गर्छन्।

राज्यको आवास जवाफदेहिता ऐन अन्तर्गत, अनुपालन बाहिरको क्षेत्राधिकार “बिल्डरको उपचार” को अधीनमा छ, जोनिङ आधारमा योग्य कम र मध्यम आय भएका आवास परियोजनाहरूलाई अस्वीकार गर्ने क्षमता गुमाउँदै। र २०२४ मा कानूनमा हस्ताक्षर गरिएको सिनेट बिल १०३७ अन्तर्गत, क्षेत्राधिकारहरू त्यही समुदायमा किफायती आवास तर्फ जाने गैर-अनुपालनको लागि नागरिक दण्डको अधीनमा छन्।

राज्यले यस चक्रभरि आवास जवाफदेहितामा लकस्टेपमा काम गरेको छ, यो प्रयासले पहिले नै होलिस्टर, आर्टेसिया, ला हाब्रा हाइट्स, मालिबु, फुलर्टन, कोरोनाडो र सान बर्नार्डिनोसँग बस्तीहरू निर्माण गरिसकेको छ, प्रत्येकले आफ्नो आवास तत्वलाई अनुपालनमा ल्याउन प्रतिबद्ध छ।

कार्यान्वयनमा जवाफदेहिता: हन्टिङटन बिच

आजको यो कदम हन्टिङटन बिच सम्बन्धी मे महिनाको घोषणाको निरन्तरता हो। कानुनी समयसीमा नाघेको चार वर्षभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि आफ्नो ‘आवास योजना’ अद्यावधिक गर्न अस्वीकार गरेपछि राज्यले सन् २०२३ मा उक्त सहरविरुद्ध मुद्दा दायर गरेको थियो। अदालतले सहरलाई १,६०,००० डलर जरिवाना तिर्न आदेश दिएको थियो र नियम पालना नभएसम्म मासिक ५०,००० डलरका दरले थप जरिवाना लाग्ने व्यवस्था गरेको थियो। यस मुद्दाले कानुनको जानाजान उल्लङ्घन गर्दा कस्तो परिणाम भोग्नुपर्छ भन्ने देखाउँछ।

थप आवास, थप जवाफदेहिता

गभर्नर न्युसमले आवास तथा सामुदायिक विकास विभाग, (एचसीडि) अन्तर्गत ‘आवास जवाफदेहिता इकाई’को स्थापनामा नेतृत्वदायी भूमिका खेलेका थिए। यसको उद्देश्य सहर र काउन्टीहरूले आफ्नो भागमा पर्ने आवासको योजना बनाउने र अनुमति दिने कानुनी दायित्व पूरा गरेको सुनिश्चित गर्नु हो। स्थापनाकालदेखि नै, यस इकाईले आवाससम्बन्धी कानुनको पालना सुनिश्चित गर्न स्थानीय निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै र आवश्यक कारबाही अघि बढाउँदै १३,५४१ आवास एकाइहरूको विकासमा सहयोग पुर्‍याएको छ; यसमा ३,८५२ भन्दा बढी किफायती आवास एकाइहरू समावेश छन्। सन् २०२४ मा, यस इकाईको कार्यक्षेत्र विस्तार गरी घरबारविहीनताका समस्याहरू—जस्तै घरबारविहीनहरूका लागि आवाससम्बन्धी राज्यका कानुनहरूको पालना—मा पनि ध्यान केन्द्रित गरिएको छ।

स्थानीय सरकारहरूलाई आफ्ना बासिन्दाहरूलाई मद्दत गर्न र आवासको किफायतीपन सुधार गर्न जवाफदेही बनाउने निरन्तर प्रयास तथा आजको घोषणाका अतिरिक्त, गभर्नर न्युसमले यस्तो संरचनात्मक र आधारभूत मोडल तयार गर्दैछन् जसले आउने पुस्ताहरूमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ।

गभर्नरले नयाँ आवास निर्माणलाई सहज र प्राथमिकतामा राख्दै, नयाँ आश्रयस्थल, आवास र सहयोगका लागि बजेटको व्यवस्था गर्दै, स्थानीय सरकारहरूलाई जवाफदेही बनाउँदै, मतदाताद्वारा अनुमोदित ‘प्रपोजिसन १’ मार्फत मानसिक स्वास्थ्य र घरबारविहीनतामा यसको प्रभावलाई सम्बोधन गर्दै तथा अद्यावधिक ‘संरक्षकत्व कानुन’ र नयाँ ‘सीएआरई अदालत प्रणाली’ मार्फत सबैभन्दा बढी आवश्यकता भएकाहरूका लागि नयाँ मार्गहरू सिर्जना गर्दैछन्। क्यालिफोर्नियाले मानिसहरूलाई सडकबाट हटाएर आवश्यक हेरचाहको दायरामा ल्याउन राज्यभरि नै अस्थायी बसोबासको समस्यालाई पनि सम्बोधन गरिरहेको छ।

गत वर्ष, आवास र घरबारविहीनताको सङ्कट समाधान गर्ने गभर्नरका रणनीतिहरूको फलस्वरूप, १५ वर्षभन्दा बढी समयमा पहिलो पटक क्यालिफोर्नियामा आश्रयविहीन घरबारविहीनहरूको सङ्ख्यामा ९.५ प्रतिशतले कमी आयो। अन्य राज्यहरू र समग्र राष्ट्रमा घरबारविहीनता बढिरहेको अवस्थामा, क्यालिफोर्नियाले दशकौँदेखि चलिआएको यस सङ्कटलाई उल्ट्याउँदै सुधारको बाटोमा अघि बढिरहेको छ।