काठमाडौँ । सेलरोटी नेपाली समाजमा केवल एउटा परिकार मात्र होइन, यो सम्बन्ध, स्मृति र पुनर्मिलनको प्रतीक पनि हो । ‘कथाघेरा’ को प्रस्तुति रहेको नाटक ‘द टेस्ट अफ सेलरोटी’ ले यही सांस्कृतिक अर्थलाई आधार बनाएर किरात समुदायका मिथक, लोककथा र समकालीन जीवनका तीन फरक कथालाई एउटै सूत्रमा बाँध्ने प्रयास गरेको छ । करिब एक घण्टा लामो यो नाटकले सेलरोटीको स्वादसँगै त्यसमा गाँसिएका भावना, संस्कृति र इतिहासलाई दर्शकमाझ जीवन्त बनाएको छ ।
नाटक तीन खण्डमा विभाजित छ । प्रत्येक खण्डको कथा, पात्र र समय फरक भए पनि सबै कथालाई जोड्ने मुख्य माध्यम सेलरोटी नै बनेको छ । नाटकले सेलरोटीलाई केवल खानाका रूपमा मात्र नभई मानिसलाई फेरि एकअर्कासँग जोड्ने सांस्कृतिक प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरेको छ ।
पहिलो खण्ड आधुनिक समाजको परिवेशमा आधारित छ । सम्बन्धविच्छेदपछि एक्लै बसिरहेका एक पुरुष र पुनः विवाह गरिसकेकी उनकी पूर्वपत्नी आफ्नो दिवङ्गत छोरीको जन्मदिनका अवसरमा भेट्न आउँछिन् । उनीहरूबिच विगतका सम्बन्ध, बिछोड, पश्चात्ताप र छोरीको मृत्युले छोडेको घाउबारे संवाद हुन्छ । यस क्रममा सेलरोटी पुरानो सम्झनाको माध्यम बन्छ । किरात समुदायमा माइतबाट घर फर्कने चेली वा बिदा हुने पाहुनालाई कोसेलीस्वरूप सेलरोटी दिने चलन रहेको विश्वास नाटकमा प्रस्तुत गरिएको छ । गोलो आकारको सेलरोटीले समयको चक्रझैँ फेरि भेट हुने आशा बोकेको हुन्छ । यही सांस्कृतिक अर्थले कथालाई भावनात्मक गहिराइ प्रदान गरेको छ ।
दोस्रो खण्डमा किरात सभ्यताको प्रसिद्ध पौराणिक आख्यान सुम्निमा र पारुहाङको कथा प्रस्तुत गरिएको छ । हिमालका देवता पारुहाङ र सुम्निमाबिचको सम्बन्ध, अपमान, श्राप र त्यसपछि उत्पन्न सङ्कटको कथाले किरात मिथकलाई मञ्चमा जीवन्त बनाएको छ । कथाको महत्त्वपूर्ण मोडमा सुम्निमाले फर्कन लागेका पारुहाङलाई सेलरोटी दिएर पुनः चाँडै फर्कन आग्रह गर्छिन् । यस दृश्यले सेलरोटी केवल भोजन नभई प्रतीक्षा, प्रेम र पुनर्मिलनको सांस्कृतिक प्रतीक रहेको सन्देश दिन्छ । नाटकले यस मिथकीय प्रसङ्गमार्फत सेलरोटीसँग जोडिएको किंवदन्ती र सांस्कृतिक स्मृतिलाई दर्शकसम्म पुर्याउने सफल प्रयास गरेको छ ।
तेस्रो खण्डमा किरात लोकविश्वासमा विशेष स्थान राख्ने ‘थेवे’ चराको कथा प्रस्तुत गरिएको छ । गाउँलेहरूको छलका कारण आफ्नै सन्तान गुमाएकी एक आमाको पीडाबाट जन्मिएको थेवे चराको किंवदन्तीलाई नाटकले द्वन्द्वकालीन नेपालको परिवेशसँग जोडेर पुनः व्याख्या गरेको छ । सानो गल्तीका कारण आफ्नो बच्चा गुमाउन पुगेकी आमाको पीडा, त्यसले सिर्जना गरेको पारिवारिक द्वन्द्व र हराएको सन्तानप्रतिको अन्तहीन खोजी कथाको केन्द्रमा छ । यस कथामा पनि सेलरोटी सम्झना र सम्बन्धको प्रतीकका रूपमा उपस्थित हुन्छ, जसले विगत र वर्तमानलाई जोड्ने काम गर्छ ।
तीनवटै कथाहरू फरक भए पनि तिनले अन्ततः एउटै दर्शन प्रस्तुत गर्छन् सम्बन्धहरू टुटे पनि स्मृतिहरू बाँकी रहन्छन्, मानिसहरू टाढिए पनि फर्किने अपेक्षा जीवितै रहन्छ । नाटकले सेलरोटीको स्वादभित्र लुकेका यिनै सांस्कृतिक र भावनात्मक तहहरूलाई उजागर गरेको छ ।
निर्देशक मिल्सन डी. चाम्लिङले तीन फरक कथा र समयलाई सन्तुलित रूपमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । कलाकारद्वय वेदना खेरसुङमा राई र प्रयास राईले आफ्ना पात्रहरूलाई प्रभावशाली ढङ्गले जीवन्त बनाउनुभएको छ । उहाँहरूको अभिनयले कथाको भावनात्मक पक्षलाई अझ सशक्त बनाएको छ ।
‘द टेस्ट अफ सेलरोटी’ केवल सेलरोटीको मात्र कथा होइन; यो स्मृति, बिछोड, प्रेम, प्रतीक्षा र किरात सांस्कृतिक पहिचानको जीवन्त दस्तावेज हो । नाटकले दर्शकलाई मनोरञ्जन मात्र दिँदैन, आफ्नो संस्कृति र त्यसमा गाँसिएका मानवीय भावनाबारे सोच्न पनि प्रेरित गर्छ । हाल कीर्तिपुरस्थित कौसी थिएटरमा मञ्चन भइरहेको यो नाटक आगामी असार २८ गतेसम्म प्रदर्शनमा रहने जनाइएको छ ।
