कानुनी चुनौती र अनिश्चितताका बाबजुद, देशनिकालाको सामना गरिरहेका क्युवालीहरूलाई तेस्रो मुलुक पठाइँदै छ

जोए मिलान, फ्लोरिडा । जुन महिनामा एरिजोना मरुभूमिको बीचमा, एलोय डिटेन्सन सेन्टरमा, डोलोरेस फ्रेक्साले बिहान ३ बजे आँखा खोलिन्, एक अधिकारीले उनलाई उठेर आफ्ना सामानहरू लिन भनेको आवाज सुनेर। उनलाई स्थानान्तरण गरिँदै थियो, तर कसैले उनलाई कहाँ भनेनन्।

फ्रेक्साले एक अर्की महिला र लगभग ४० जना पुरुषहरू अँध्यारो मरुभूमिको आकाशमुनि बसमा चढेको वर्णन गरिन्। उनी एक्ली क्युबाली थिइन्। जब उनले पुरुषहरूलाई के भइरहेको छ भनेर सोधिन्, उनीहरूले उनलाई भने कि उनीहरूले स्वेच्छाले आफ्नो गृह देश: मेक्सिको फर्कन साइन अप गरेका थिए।

फ्रेक्साले कहिल्यै अर्को देशमा लैजान सहमत भएनन्।

तेस्रो देशको निर्वासनले आप्रवासीहरूलाई उनीहरूको गृह देशहरूले फिर्ता लैजान अस्वीकार गर्दा पनि हटाउन अनुमति दिन्छ। तेस्रो देशको निर्वासनको तथ्याङ्क अनुगमन गर्ने शरणार्थी अन्तर्राष्ट्रिय र मानव अधिकार पहिलोको परियोजना, थर्ड कन्ट्री डिपोर्टेसन वाचका अनुसार २५,००० भन्दा बढी मानिसहरूलाई २९ देशहरूमा पठाइएको छ।

फेब्रुअरीमा, म्यासाचुसेट्सका एक संघीय न्यायाधीशले तेस्रो देशको निर्वासनलाई रोक लगाए, निर्वासितहरूको सूचना पाउने र उनीहरूको निष्कासनलाई चुनौती दिने अधिकारलाई स्वीकार गर्दै।

तर द ट्राइबले पत्ता लगायो कि न्यायिक ब्लक प्रभावकारी हुँदा सूचना बिना मानिसहरूलाई सीमामा लैजाने प्रयास गर्न आइसलाई फैसलाले रोकेको छैन, आप्रवासी र अध्यागमन वकिलहरूसँगको अन्तर्वार्ताका अनुसार। तनावपूर्ण परिस्थितिहरूमा प्रस्तुत गरिएको हिरासत केन्द्रहरू र कागजी कार्यहरू बीच स्थानान्तरण, कहिलेकाहीं हस्ताक्षर गर्न अस्वीकार गर्दा खराब परिणामहरूको चेतावनीसँगै, बन्दीहरूलाई नोकरशाही भ्रम र अशान्तिमा फसाउन सक्छ। यस्तो परिस्थितिमा, आप्रवासीहरूले के हस्ताक्षर गरिरहेका छन् भनेर नबुझेर देश छोड्न सहमत हुन सक्छन्, वकिलहरूले द ट्रिबलाई भने।

फ्रेक्साले कागजातमा हस्ताक्षर गर्न अस्वीकार गरिन् र उनलाई एरिजोना फिर्ता लगियो, तर उनी एक अपवाद थिइन्।

“हामी एउटा यस्तो प्रवृत्ति देखिरहेका छौं जहाँ आप्रवासीहरूलाई केही पनि नभनी बसमा चढाइन्छ, मेक्सिकोको सीमासम्म लगिन्छ र त्यहाँ ओर्लन बाध्य पारिन्छ,” आप्रवासनसम्बन्धी वकिल लिउडमिला मार्सेलोले भनिन्। “मेरो एक जना सेवाग्राहीको हकमा यस्तै भयो। उनले बसबाट ओर्लन अस्वीकार गरे। अन्य व्यक्तिहरू भने ओर्लिए, र ओर्लिसकेपछि उनीहरूले आफ्नो निर्वासन स्वीकार गरे। मेरो सेवाग्राहीलाई पनि कागजातहरूमा हस्ताक्षर गर्न पटक-पटक भनिएको छ।”

डिपार्टमेन्ट अफ होमल्यान्ड सेक्युरिटीका एक प्रवक्ताले ‘द ट्रिब’लाई ती आप्रवासीहरूको नाम र जन्म मिति उपलब्ध गराउन आग्रह गरे, जसले आफूहरूलाई स्वेच्छाले देश छोड्न दबाब दिइएको बताएका थिए। जब ​​’द ट्रिब’ ले उनीहरूको पहिचान खुलाउन अस्वीकार गर्यो, प्रवक्ताले इमेलमार्फत जवाफ दिए: “जब सञ्चारमाध्यमले नाम दिन अस्वीकार गर्छन्, तब कुनै विशेष घटनाबारे विवरण दिन वा यस्तो घटना साँच्चै भएको हो कि होइन, अथवा ती व्यक्तिहरूको अस्तित्व छ कि छैन भनेर पुष्टि गर्न असम्भव हुन्छ। यदि तपाईंहरू आफ्नो काम गर्न सक्नुहुन्न भने, हामी पनि आफ्नो काम गर्न सक्दैनौं।”

प्रवक्ताले थप भने, “हामीले कसैलाई स्वेच्छाले देश छोड्न दबाब दिन्छौं भन्ने कुरा पूर्णतया झूट हो।”

यसबीच, अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले तेस्रो मुलुकमा गरिने निर्वासन प्रक्रिया पुनः सुरु गर्न अनुमति दिएको छ।

ह्युमन राइट्स वाचको एक प्रतिवेदन अनुसार, मे महिनासम्ममा तेस्रो मुलुकमा निर्वासनमा पठाइएकाहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो समूह क्युवालीहरूको थियो, जसमध्ये अधिकांशलाई मेक्सिको लगिएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकामा रहेका अधिकांश क्युवालीहरू फ्लोरिडामा बस्छन्; क्युबा बाहिर क्युवालीहरूको सबैभन्दा ठूलो घनत्व मियामी-डेड काउन्टीमा पाइन्छ।

आपराधिक कसुरमा दोषी ठहरिएपछि स्थायी बसोबासको अनुमति गुमाएका केही क्युवालीहरू ‘निगरानी आदेश’ अन्तर्गत अमेरिकाभित्रै बस्दै आएका थिए, किनकि सरकारले उनीहरूलाई निर्वासनमा पठाउन सकेको थिएन। उनीहरूले ‘इमिग्रेसन एन्ड कस्टम्स इन्फोर्समेन्ट’ (आइस) मा नियमित रूपमा उपस्थित भई जानकारी दिनुपर्ने हुन्थ्यो। यदि उनीहरूले यस्तो उपस्थिति सम्बन्धी नियम पालना गरे र कुनै नयाँ आपराधिक कसुर गरेनन् भने, उनीहरूले कामको अनुमतिका लागि आवेदन दिन सक्थे।

यही व्यवस्था अन्तर्गत, कतिपयले संयुक्त राज्य अमेरिकामा—विशेष गरी फ्लोरिडामा—दशकौंसम्म आफ्नो जीवन पुनः निर्माण गरे।

अहिले, सरकारले उनीहरूलाई तेस्रो मुलुकमा निर्वासनमा पठाउने प्रयास गरिरहेको छ। फ्रेक्साको कथा यही हो। उनी सन् १९८० को ‘मारिएल बोटलिफ्ट’का बेला ११ वर्षको उमेरमा आइपुगेकी थिइन् र सन् २०१५ मा चोरी, डकैती तथा ठगीसम्बन्धी कसुरहरूमा पक्राउ परेकी थिइन्। आफ्नो सजाय पूरा गरेपछि, यसै वर्षको सुरुतिर उनलाई सिधै आप्रवासन हिरासतमा सारियो।

“अमेरिकी सरकार सकेसम्म धेरै मानिसहरूलाई देश निकाला गर्न चाहन्छ, र एउटा तरिका भनेको विश्वभरका देशहरूसँग सम्झौता गर्नु हो जसले नगदको लागि निर्वासन स्वीकार गर्नेछ। दुर्भाग्यवश, धेरै क्युबालीहरूलाई निष्कासन आदेशहरू छन्, र तिनीहरू माछा मारिरहेका छन् किनभने यी मानिसहरूले दशकौंदेखि आइस कार्यालयहरूमा रिपोर्ट गर्दै आएका छन्, कानून पालना गर्दै र उनीहरूले गर्नुपर्ने काम गरिरहेका छन्,” अध्यागमन वकिल एन्ड्रिया ज्याकोस्कीले भनिन्।

मेक्सिकोसँगको सम्झौता सार्वजनिक छैन, जसले यी आप्रवासीहरूलाई प्राप्त गर्दा मेक्सिकन सरकारको जिम्मेवारीहरूको बारेमा प्रश्नहरू छोड्छ।

सोही रिपोर्टमा, ह्युमन राइट्स वाचले पत्ता लगायो कि मेक्सिकोमा छोडिएका आप्रवासीहरूसँग अगाडि बढ्ने कुनै स्पष्ट बाटो छैन। तिनीहरूलाई देशमा बस्नको लागि १० दिनको अनुमति दिइन्छ, त्यसपछि तिनीहरूले आफ्नै शरणार्थी प्रक्रिया सुरु गर्नुपर्छ। उनीहरूलाई आश्रय, खाना वा स्वास्थ्य सेवाको लागि कुनै स्पष्ट बाटो छोडिएको छैन। संस्थाले यो पनि पत्ता लगायो कि आप्रवासीहरूलाई शहरहरूमा छोडिएको छ जहाँ तिनीहरू तस्करी नेटवर्कहरू, जबरजस्ती रकम असुल्ने समूहहरू र मानव तस्करहरूको जोखिममा छन्।

अगस्टमा, दक्षिण फ्लोरिडाका अन्य क्युबाली बासिन्दाहरूलाई अफ्रिकासम्म देश निकाला गरिएको थियो, मियामी हेराल्डले रिपोर्ट गरेको छ। देश निकालाले विरोध प्रदर्शन निम्त्याएको छ, विशेष गरी किनभने आप्रवासीहरूलाई स्वीकार गर्ने केही देशहरू अमेरिकी विदेश विभागको यात्रा सल्लाहकार अन्तर्गत छन् जसले व्यापक हिंसा र असुरक्षाको चेतावनी दिन्छ।

“कानूनले तेस्रो देशबाट हटाउन अनुमति दिन्छ, तर सुरक्षित तेस्रो देशमा। र त्यसैले त्यो ‘सुरक्षित’ शब्द सञ्चालनशील र धेरै महत्त्वपूर्ण छ, किनभने यी धेरै देशहरू जहाँ मानिसहरूलाई देश निकाला गरिँदैछ सुरक्षित छैनन्। तिनीहरू गृहयुद्धको बीचमा छन् वा आन्तरिक द्वन्द्व छ, जसले गर्दा मानिसहरू त्यहाँ जान सुरक्षित छैनन्,” ज्याकोस्कीले भने।

डिएचएसका एक प्रवक्ताले द ट्रिबलाई भने कि आफ्नो गृह देश फर्कन अस्वीकार गर्ने आप्रवासीहरूलाई सुरक्षित तेस्रो देशमा पठाइन्छ, घर फर्कने निर्णय उनीहरूको हो भन्ने कुरामा जोड दिँदै। “यदि कुनै आप्रवासी, जो गैरकानुनी रूपमा बसोबास गरिरहेका छन्, आफ्नो गृहदेश फर्कन अस्वीकार गर्दै अदालतमा दाबी (मुद्दा) दायर गर्ने निर्णय गर्छन् भने, कानुन अनुसार हामीले उनीहरूका लागि जान मिल्ने एउटा सुरक्षित र भरपर्दो राष्ट्र खोजिदिनुपर्ने हुन्छ। यदि ती आप्रवासी आफ्नो गृहदेश फर्कन रोज्छन् भने, हामी उनीहरूलाई घर फर्कनका लागि निःशुल्क हवाई टिकट र ३,००० डलरको चेक उपलब्ध गराउनेछौं। यो निर्णय उनीहरूकै हो,” प्रवक्ताले इमेलमा भने।

जब फ्रेक्सा सीमामा पुगिन्, उनलाई एरिजोनामा सँगै थुनामा रहेकी साथी र आफ्ना वकिलले दिएको चेतावनी याद आयो। उनले त्यहाँका अधिकारीलाई आफूलाई त्यहाँ छोड्नु गैरकानुनी हुने बताइन्। उनले भनिन् कि त्यसपछि ती अधिकारीले उनलाई ‘स्वैच्छिक स्वदेश फिर्ती’ सम्बन्धी एउटा कागजात देखाए र त्यहाँ भएको हस्ताक्षर उनको हो कि होइन भनेर सोधे। त्यो उनको हस्ताक्षर थिएन।

उनले बारम्बार भनिरहिन् कि यो निष्कासन गैरकानुनी हो र उनीहरूले उनलाई पुनः बसमा फर्काउनुपर्छ।

फ्रेक्सालाई इलोय हिरासत केन्द्रमा फिर्ता लगियो। तर, सर्वोच्च अदालतले तेस्रो मुलुकमा निष्कासन गर्ने प्रक्रिया पुनः सुरु गर्न अनुमति दिएपछि, मेक्सिको सीमामा विरोध प्रदर्शन गर्न उनलाई सुरक्षा प्रदान गर्ने कानुनी आधारहरू अब समाप्त भएका छन्।

आप्रवासनसम्बन्धी कानुन व्यवसायी जाकोस्कीले भने, “मलाई लाग्छ, मानिसहरूमा आप्रवासीहरूलाई ‘योग्य’ र ‘अयोग्य’ गरी दुई वर्गमा बाँड्ने सोच विकास भएको छ। यसअनुसार, आपराधिक पृष्ठभूमि भएका व्यक्तिहरू—चाहे उनीहरूको सामाजिक योगदान, पारिवारिक सम्बन्ध वा यहाँ बसाइको लामो अवधि जस्तोसुकै किन नहोस्—उनीहरूलाई देश निकाला गरिनु नै पर्छ भन्ने धारणा बनेको छ।” उनले थपे, “तर वास्तविकता के हो भने, कसैको पनि मानव अधिकार हनन हुनु हुँदैन। आफूले नचिनेको वा थाहा नपाएको देशमा कसैले पनि विनाकारण दुःख पाउनु पर्दैन। वास्तवमा, कसैले पनि मानवीय पीडाको एउटा प्रतिनिधि उदाहरण बन्नु पर्दैन।”