होर्मुज जलसन्धिमा तीनवटा जहाजमाथि आक्रमण भएपछि अमेरिकाद्वारा इरानविरुद्ध नयाँ आक्रमण सुरु

दुबई, संयुक्त अरब इमिरेट्स (एपी)। होर्मुज जलसन्धिमा तीनवटा व्यापारिक जहाजहरूमाथि आक्रमण भएको केही घण्टापछि नै बुधबार बिहान अमेरिकी सेनाले इरानविरुद्ध नयाँ आक्रमणहरू सुरु गरेको छ। दुई देशबीचको लडाइँ अन्त्य गर्ने अन्तरिम सम्झौतालाई खतरामा पार्ने गरी भएका पछिल्ला घटनाक्रमहरूमा यो आक्रमणको शृङ्खला थपिएको छ।

यी आक्रमणहरूले विभिन्न सैन्य स्थल तथा बन्दरगाहका संरचनाहरूलाई निशाना बनाउने अपेक्षा गरिएको अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

यी नयाँ आक्रमणहरूले जलसन्धि पूर्ण रूपमा खुला गर्ने, तेहरानको विवादित आणविक कार्यक्रमलाई पछाडि फर्काउने र फेब्रुअरी २८ मा सुरु भएको युद्धको स्थायी अन्त्य गर्ने उद्देश्यले भइरहेका वार्ताहरूलाई थप जटिल बनाउने निश्चित छ।

सामाजिक सञ्जालमा जारी गरिएको एक विज्ञप्तिमा अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले भनेको छ, “अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा निर्दोष सर्वसाधारणद्वारा सञ्चालित व्यापारिक जहाजहरूलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेकोमा कडा मूल्य चुकाउन बाध्य पार्न” अमेरिकी सेनाले यी आक्रमणहरू गरेको हो।

एक अमेरिकी अधिकारीका अनुसार सेनाले इरानको हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, तटीय निगरानी प्रणाली, जमिनबाट हावामा प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्र तथा जहाज-विरोधी क्रुज मिसाइल र ड्रोन प्रहार गर्ने स्थलहरूलाई निशाना बनाइरहेको छ। ती अधिकारीले इरानका बन्दरगाह संरचनाहरूलाई पनि निशाना बनाइँदै गरेको जानकारी दिए।

दोस्रो अधिकारीले आक्रमणहरू सम्भवतः घण्टौँसम्म जारी रहने बताए।

जारी सैन्य कारबाहीबारे कुरा गर्न दुवै अधिकारीले नाम नखुलाउने सर्तमा जानकारी दिए।

इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले केश्म र बन्दर अब्बास क्षेत्रमा विस्फोटको आवाज सुनिएको जनाएको छ।

गत महिनाको अन्त्यतिर पनि इरानद्वारा पानीजहाजहरूमाथि आक्रमण र त्यसको जवाफमा अमेरिकाको प्रत्याक्रमणका घटनाहरू भएका थिए; तर पछिल्ला आक्रमणहरू यस अर्थमा विशेष थिए कि ती आक्रमणहरू नेटो सैन्य गठबन्धनको शिखर सम्मेलनका लागि राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प टर्कीमा रहँदा भएका थिए।

ती तीनवटा ट्यांकरहरूमा प्रहार भएलगत्तै, अमेरिका र इरानबीचको द्वन्द्व अन्त्य गर्ने अन्तरिम सम्झौताअन्तर्गत इरानी तेल बिक्री गर्न दिइएको अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) अमेरिकाले खारेज गर्‍यो।

संयुक्त राष्ट्रसंघको अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक संगठनका अनुसार, इन्धन ढुवानी हुने जलमार्गमा भएका यी नयाँ आक्रमणहरू अप्रिलको अन्त्ययताकै सबैभन्दा बढी संख्यामा भएका आक्रमणहरू हुन्। विभिन्न मुलुकहरूले सामान्य ढुवानी प्रक्रिया पुनः सुरु गर्ने र द्वन्द्वका कारण विश्व अर्थतन्त्रमा परेको दबाब कम गर्ने आशा गरिरहेकै बेला भएका यी नयाँ आक्रमणहरूले उक्त जलमार्गमा हुने आवागमनलाई नै अवरुद्ध पार्ने खतरा निम्त्याएका छन्।

एक अमेरिकी अधिकारीले बताएअनुसार, उक्त जलसन्धिमा इरानका गतिविधिहरू अस्वीकार्य भएकाले र तिनको परिणाम भोग्नुपर्ने अवस्था भएकाले सो अनुमतिपत्र खारेज गरिएको हो। यस कदमको पछाडिको कारणबारे जानकारी दिन ती अधिकारीले नाम नखुलाउने सर्तमा एसोसिएटेड प्रेससँग कुरा गरेका थिए।

इरानको विदेश मन्त्रालयले उक्त अनुमतिपत्र खारेज गर्ने अमेरिकी कदमको निन्दा गर्दै एक विज्ञप्तिमा यो कदमले अन्तरिम सम्झौताको उल्लंघन गरेको र “प्रतिबद्धताको यस उल्लंघनबाट उत्पन्न हुने परिणामको जिम्मेवारी अमेरिकी सरकारले लिनुपर्ने” बताएको छ।

इरानका उपविदेशमन्त्री काजेम घरिबाबादीले पनि ‘एक्स’मा एक पोस्ट गर्दै अमेरिकाका नयाँ आक्रमणहरू उक्त सम्झौताको उल्लंघन भएको बताएका छन्।

ठक्कर लागेपछि एउटा ट्यांकरमा आगो लाग्यो

युनाइटेड किंगडमको ‘म्यारिटाइम ट्रेड अपरेसन्स’ केन्द्रका अनुसार, ओमानको तट नजिकै यात्रा गरिरहेको एउटा ट्यांकरमा ठक्कर लागेपछि त्यसमा आगो लाग्यो। इरानको सरकारी टेलिभिजनले जनाएअनुसार चेतावनीलाई बेवास्ता गरेपछि तरल प्राकृतिक ग्यास बोकेको उक्त ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको थियो, यद्यपि उसले आक्रमणको जिम्मेवारी भने प्रत्यक्ष रूपमा लिएन।

बेलायती समुद्री निकायका अनुसार अन्य दुई जहाजमा केही क्षति पुगे पनि कोही घाइते भएनन् र दुवै जहाज आफ्नो गन्तव्यतर्फ अघि बढे।

तेहरानले जलसन्धि (स्ट्रेट) हुँदै जाने आफ्नै स्वीकृत मार्ग मात्र सुरक्षित रहेको बारम्बार दाबी गर्दै आएको छ; ओमानको तट नजिकैको अर्को मार्ग प्रयोग गर्ने अन्य जहाजहरूमाथि उसैले आक्रमण गरेको आशंका गरिन्छ।

बेलायती निकायले उपलब्ध गराएको स्थानसम्बन्धी विवरणले तीनवटै आक्रमण ओमान वा छिमेकी संयुक्त अरब इमिरेट्सको तट नजिकै भएको देखाएको छ, जसले ती जहाजहरू ओमान नजिकैको मार्ग प्रयोग गरिरहेका थिए भन्ने सम्भावनालाई बलियो बनाउँछ।

शान्तिको समयमा, व्यापार गरिने कुल तेल र प्राकृतिक ग्यासको पाँचौं भाग यसै जलमार्ग भएर आवतजावत हुन्थ्यो।

अमेरिकाद्वारा जारी गरिएको अनुमतिपत्रले २१ अगस्टसम्म इरानी तेलको उत्पादन, ढुवानी र बिक्रीलाई वैधानिकता दिएको थियो। त्यसबेला अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले स्विट्जरल्याण्डमा इरानका उच्च अधिकारीहरूसँग भएको लामो वार्ताले युद्ध अन्त्यका लागि “सफल अन्तिम सम्झौताको राम्रो आधार” तयार पारेको बताएका थिए।

सन् १९७९ को इरानी क्रान्तिदेखि नै इरानी तेल खरिदमाथि अमेरिकी प्रतिबन्धहरू लागू थिए। अमेरिका र इजरायलले युद्ध सुरु गरेपछि तथा जलसन्धि बन्द भएपछि, सम्झौताका लागि प्रोत्साहनस्वरूप अमेरिकाले कम्तीमा दुई पटक इरानी तेलको अस्थायी बिक्रीको अनुमति दिएको थियो।

यसैबीच, युद्धको सुरुवातमै मारिएका इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टि नभएसम्म इरान र अमेरिकाबीचको वार्ता रोकिएको देखिएको छ।

कतारले आक्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उल्लङ्घन भनेको छ

ओमानको लिमाह नजिकैको स्ट्रेटबाट दक्षिणतिर तरल प्राकृतिक ग्यास बोकेको एउटा ट्याङ्करको बायाँपट्टिको इन्जिन कोठामा प्रक्षेपण ठोक्किएर आगो लागेको बेलायती समुद्री व्यापार सञ्चालन केन्द्रले जनाएको छ।

कतारी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजेद अल-अन्सारीले कतारी ट्याङ्कर अल रेकायातलाई अन्तर्राष्ट्रिय नेभिगेसन र विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षामा “अस्वीकार्य आक्रमण” मा लक्षित गरिएको बताए। उनले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको “गम्भीर र स्पष्ट उल्लङ्घन” भने।

एक्सको एक पोस्टमा, उनले कतारले इरानलाई “पूर्ण रूपमा कानुनी रूपमा जिम्मेवार” ठहराएको बताए।

मंगलबार पछि, बेलायती समुद्री एजेन्सीले रिपोर्ट गर्यो कि ओमानी-एमिराती सीमा नजिकै स्ट्रेटबाट बाहिर निस्कँदा तेल ट्याङ्करलाई यसको बायाँ तर्फबाट ठक्कर दिइएको थियो। ओमानको बाहिर तेस्रो ट्याङ्करलाई ड्रोनले ठक्कर दिएको थियो, एजेन्सीले भन्यो।

अमेरिकी नौसेनाको निरीक्षणमा रहेको बहुराष्ट्रिय निकाय, संयुक्त समुद्री सूचना केन्द्रले सोमबार जहाजहरूलाई भन्यो कि ओमान वरपरको मार्ग “विस्तार गरिएको छ र सबै ट्राफिकको लागि उपलब्ध छ।”

इरानी मार्गमा उत्तर जाने जहाजहरूले तेहरानमा दर्ता गर्नुपर्छ। दक्षिण जानेहरूले ओमान र अमेरिकासँग काम गर्छन्।

इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाले ६० दिनको लागि शुल्क नतिरी जहाजहरूलाई पार गर्न अनुमति दिने अन्तरिम सम्झौताको एक भागको रूपमा सहमति जनाए। तर तेहरानले जोड दिए कि यसले जहाजहरूको मार्गहरू नियन्त्रण गर्नुपर्छ र पछि पार गर्न शुल्क लिनुपर्छ, जसले जलमार्गमा दशकौंको अभ्यासलाई उल्ट्याउनेछ।

अमेरिका र धेरै खाडी अरब राज्यहरूले इरानले स्ट्रेटबाट पार गर्न शुल्क लिन सहमत नहुने बताएका छन्।

डाटा फर्म केप्लरले रिपोर्ट गर्यो कि गत सप्ताहन्तमा कम्तिमा १०८ जहाजहरूले विभिन्न मार्गहरू प्रयोग गरेर स्ट्रेट पार गरेका थिए।

खामेनीको अन्त्येष्टिमा सहभागी हुन कोममा शोककर्ताहरूको जमघट

अधिकारीहरूले खामेनीको शवलाई शिया धार्मिक शिक्षाको केन्द्र मानिने सहर ‘कोम’मा पुर्‍याए, जहाँ मंगलबार शोककर्ताहरूले उनलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे।

इरानको सरकारी टेलिभिजनले अन्त्येष्टि समारोहका लागि कोमको ठीक दक्षिणमा रहेको जमकरान मस्जिदतर्फ अघि बढिरहेका लाखौं मानिसहरूको दृश्य प्रत्यक्ष प्रसारण गर्‍यो। शियाहरू विश्वास गर्छन् कि यस मस्जिदमा कुनै समय मुहम्मद अल-महदी — जो १२औं र अन्तिम शिया इमाम थिए — को उपस्थिति रहेको थियो; उनी नवौं शताब्दीमा अदृश्य भएका थिए र संसारमा न्याय स्थापना गर्न एक दिन पुनः प्रकट हुने विश्वास गरिन्छ।

खामेनीका छोरा तथा इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह मोजताबा खामेनी भने शनिबार तेहरानबाट सुरु भएको यस समारोहमा अझैसम्म देखा परेका छैनन्। बुवाको ज्यान जाने गरी भएको हवाई आक्रमणमा उनी पनि घाइते भएको र त्यसपछि उनी लुकेर बसेको अनुमान गरिएको छ।

खामेनीको शव मंगलबार अबेर इराकको नजफ सहरमा पुर्‍याइयो, जहाँ दुवै देशका उच्च अधिकारीहरूले शव ग्रहण गरे। बुधबार इराकी शिया समुदायका दुई पवित्र सहरहरू नजफ र कर्बलामा शोक जुलुस निकाल्ने योजना छ। इराकमा ठूलो संख्यामा शिया जनसंख्या रहेको छ र यो देश प्रमुख शिया धार्मिक स्थल तथा शिक्षा केन्द्रहरूको घर पनि हो।

८६ वर्षीय खामेनीको शव त्यसपछि इरान फिर्ता लगिनेछ र बिहीबार उनको जन्मस्थान मशहद स्थित इमाम रेजाको मजारमा अन्त्येष्टि गरिनेछ।