"म सम्झौता गर्न रुचाउँछु, किनकि म ९ करोड १० लाख मानिसहरूलाई असर पार्न चाहन्न," ट्रम्पले भने। "हामी एक घण्टामै उनीहरूका पुलहरू भत्काइदिन सक्छौं। हामी उनीहरूको ऊर्जा आपूर्ति ठप्प पारिदिन सक्छौं।"
दुबई, संयुक्त अरब इमिरेट्स (एपी)। पर्सियन खाडीको साँघुरो मुख हुँदै अघि बढिरहेका जहाजहरूलाई लक्षित गरी हालै भएका आक्रमणहरूको शृङ्खलामा मंगलबार होर्मुज जलसन्धिमा तीनवटा ट्यांकरहरूमाथि प्रहार गरियो। बेलायती सेनाले यो जानकारी दिएको हो।
यी नयाँ आक्रमणहरूले जलसन्धिमा हुने आवागमनलाई अवरुद्ध पार्ने खतरा निम्त्याएका छन्; यस्तो समयमा जब विभिन्न देशहरू सामान्य ढुवानी प्रक्रिया पुनः सुरु गर्ने र अमेरिका तथा इरानबीचको युद्धका कारण विश्व अर्थतन्त्रमा परेको दबाब कम गर्ने आशा गरिरहेका थिए।
युनाइटेड किंगडम मेरिटाइम ट्रेड अपरेसन्स सेन्टरका अनुसार, तीमध्ये एउटा ट्यांकर ओमानको तट नजिक यात्रा गरिरहेको बेला त्यसमा आगो लाग्यो। इरानको सरकारी टेलिभिजनले जनाएअनुसार चेतावनीलाई बेवास्ता गरेपछि तरल प्राकृतिक ग्यास बोकेको उक्त ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको थियो, यद्यपि इरानले उक्त आक्रमणको प्रत्यक्ष जिम्मेवारी भने लिएन।
अन्य दुई ट्यांकरहरूमा पनि प्रहार भयो, जसमध्ये एउटामा ड्रोनमार्फत आक्रमण गरिएको थियो। आक्रमणको समयमा ती जहाजहरू कहाँ थिए भन्ने कुरा तत्काल स्पष्ट हुन सकेन। समुद्री मामिला हेर्ने निकायका अनुसार ती दुवै जहाजमा केही क्षति पुगे पनि कोही पनि घाइते भएनन्। कम्तीमा एउटा जहाज आफ्नो गन्तव्यतर्फ अघि बढिरह्यो।
तेहरानले बारम्बार यो दाबी गर्दै आएको छ कि जलसन्धि हुँदै जाने उसले तोकेको मार्ग मात्र सुरक्षित छ; त्यसैले ओमानको तट नजिकको अर्को मार्ग प्रयोग गर्ने अन्य जहाजहरूमाथि आक्रमण गरेको आशंका तेहरानमाथि गरिएको छ।
अमेरिका र इरानबीचको वार्ता रोकिएको अवस्थामा
अमेरिका इरानसँग वार्ता अघि बढाउन इच्छुक छ। यस वार्ताको उद्देश्य जलसन्धि पूर्ण रूपमा पुनः खुला गर्नु, तेहरानको विवादित आणविक कार्यक्रमलाई पछाडि फर्काउनु र फेब्रुअरी २८ मा सुरु भएको युद्धको स्थायी अन्त्य गर्नु हो। यसअघि जलसन्धिमा भएका आक्रमणहरूका कारण अमेरिकाले जवाफी कारबाही गरेको थियो। त्यसपछि इरानले खाडी क्षेत्रका अरब राष्ट्रहरूमाथि आक्रमण गरेको थियो।
शान्तिको समयमा, व्यापार हुने कुल तेल र प्राकृतिक ग्यासको पाँचौं भाग यसै जलमार्ग हुँदै आवतजावत गर्थ्यो।
यसैबीच, इरान र अमेरिकाबीचको वार्ता इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टि नभएसम्मका लागि रोकिएको देखिएको छ; युद्धको सुरुवातमै उनको मृत्यु भएको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा सहभागी शोककर्ताहरूले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको मृत्युको कामना गर्दै नारा लगाएका थिए।
अधिकारीहरूले खामेनीको शवलाई शिया धर्मगुरुहरूको शिक्षा केन्द्र रहेको सहर ‘कोम’मा लगे, जहाँ मंगलबार शोककर्ताहरूले उनलाई श्रद्धाञ्जली अर्पण गरे।
जलसन्धिमा भएको पछिल्लो आक्रमणमा ट्यांकरमा प्रहार
युनाइटेड किंगडम मेरिटाइम ट्रेड अपरेसन्स सेन्टरले जनाएअनुसार, आक्रमणमा परेको पहिलो ट्यांकर जलसन्धिभित्र ओमानको लिमाह नजिकै प्रहारको सिकार भएको थियो। युके एमटिओले जनाएअनुसार, जलसन्धिबाट दक्षिणतर्फ ओमानको खाडीतिर अघि बढ्ने प्रयास गरिरहेको बेला उक्त जहाजको बायाँ भागमा प्रक्षेप्यास्त्र प्रहार भएको थियो।
उक्त निकायले प्रहारका कारण कुनै वातावरणीय असर नपरेको र अधिकारीहरूले यस विषयमा अनुसन्धान गरिरहेको बताएको छ।
इरानको सरकारी टेलिभिजनले अज्ञात स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै कतारबाट प्राकृतिक ग्यास बोकेको भनिएको ट्यांकरमा तेहरानले नै आक्रमण गरेको संकेत गर्यो। यद्यपि, यस आक्रमणको जिम्मेवारी भने इस्लामिक गणतन्त्र इरानले आधिकारिक रूपमा लिएको छैन।
कतारको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजेद अल-अन्सारीले उक्त जलसन्धिमा कतारी ट्यांकर ‘अल रेकायत’लाई लक्षित गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय जल-आवागमन र विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षामाथिको “अस्वीकार्य आक्रमण” भएको बताए। उनले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको “गम्भीर र स्पष्ट उल्लंघन” भने।
‘एक्स’मा गरिएको एक पोस्टमा उनले यस आक्रमणका लागि इरानलाई “पूर्ण रूपमा कानुनी रूपमा जिम्मेवार” ठहर्याउने बताए।
इरानको संयुक्त सैन्य कमान्डले गत बिहीबार चेतावनी दिँदै उक्त जलसन्धि भएर आवतजावत गर्ने सबै तेल ट्यांकरहरूले आफ्ना स्वीकृत मार्गहरू प्रयोग गर्नुपर्ने बताएको थियो। साथै, उसले जलसन्धिमा अमेरिकी सेनाको हस्तक्षेपको “द्रुत र निर्णायक जवाफ दिइने” चेतावनी पनि दिएको थियो।
तर अमेरिकी नौसेनाको निगरानीमा रहेको बहुराष्ट्रिय निकाय ‘संयुक्त समुद्री सूचना केन्द्र’ले सोमबार जहाज सञ्चालकहरूलाई जानकारी दिँदै ओमान वरपरको मार्ग “विस्तार गरिएको र सबै प्रकारका आवागमनका लागि खुला रहेको” बतायो।
इरानी मार्ग हुँदै उत्तरतर्फ जाने जहाजहरूले तेहरानमा दर्ता गराउनुपर्छ भने दक्षिणतर्फ जाने जहाजहरूले ओमान र अमेरिकासँग समन्वय गर्नुपर्छ।
सोमबार ह्वाइट हाउसमा बोल्दै ट्रम्पले इरानलाई चेतावनी दिए कि उसले “सम्झौता गर्नुपर्नेछ, अन्यथा हामी काम तमाम गर्नेछौं।”
“म सम्झौता गर्न रुचाउँछु, किनकि म ९ करोड १० लाख मानिसहरूलाई असर पार्न चाहन्न,” ट्रम्पले भने। “हामी एक घण्टामै उनीहरूका पुलहरू भत्काइदिन सक्छौं। हामी उनीहरूको ऊर्जा आपूर्ति ठप्प पारिदिन सक्छौं।”
इरान र संयुक्त राज्य अमेरिका ६० दिनसम्म कुनै शुल्क नलिई जहाजहरूलाई आवतजावत गर्न दिने अन्तरिम सम्झौतामा सहमत भएका थिए। तर तेहरानले जहाजहरूको मार्गमा आफ्नो नियन्त्रण हुनुपर्ने र पछि आवतजावतका लागि शुल्क लिनुपर्ने अडान राख्यो; यस्तो कदमले उक्त जलमार्गमा दशकौंदेखि चलिआएको अभ्यासलाई उल्ट्याउने थियो।
अमेरिका र खाडी क्षेत्रका धेरै अरब राष्ट्रहरूले जलसन्धि भएर हुने आवागमनका लागि इरानले शुल्क लिने कुरामा आफूहरू सहमत नहुने बताएका छन्। ओमानको तट नजिक नयाँ मार्ग सञ्चालन गर्ने ओमान र संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकायको प्रयासले यसअघि मध्यपूर्वभरि आक्रमणहरू निम्त्याएको थियो।
डाटा कम्पनी ‘केप्लर’ले जनाएअनुसार, गत सप्ताहन्तमा कम्तीमा १०८ जहाजहरूले विभिन्न मार्ग प्रयोग गर्दै उक्त जलसन्धि पार गरे।
खामेनीको अन्त्येष्टिमा सहभागी हुन कोममा शोककर्ताहरूको जमघट
मंगलबार इरानी सरकारी टेलिभिजनले हेलिकप्टरबाट खिचिएका दृश्यहरू प्रत्यक्ष प्रसारण गर्यो, जसमा लाखौं मानिसहरू खामेनीको अन्त्येष्टि कार्यक्रमका लागि कोमको दक्षिणमा रहेको जामकरन मस्जिदतर्फ अघि बढिरहेको देखिन्थ्यो। शिया समुदायको विश्वास छ कि यस मस्जिदमा कुनै समय मुहम्मद अल-महदी (बाह्रौं तथा अन्तिम शिया इमाम) को उपस्थिति थियो; उनी नवौं शताब्दीमा अदृश्य भएका थिए र संसारमा न्याय स्थापना गर्न एक दिन पुनः प्रकट हुनेछन्।
शोककर्ताहरूले बोकेका ब्यानर र पोस्टरहरूमा खामेनी र उनका छोरा—इरानका नयाँ सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह मोजताबा खामेनी—का तस्बिरहरू प्रदर्शन गरिएका थिए। केही दिनसम्म चल्ने अन्त्येष्टि समारोहमा मोजताबा खामेनी भने अझै देखा परेका छैनन्। आफ्ना पिताको ज्यान लिने हवाई आक्रमणमा घाइते भएपछि उनी लुकेर बसेको अनुमान गरिएको छ।
अप्रिलमा युद्धविराम हुनुअघि द्वन्द्वको चरम अवस्थामा इजरायलले इरानका शीर्ष नेताहरूलाई निशाना बनाएको थियो; कम्तीमा एउटा घटनामा त उनीहरूको सार्वजनिक उपस्थितिलाई नै उनीहरूको स्थान पत्ता लगाउन प्रयोग गरिएको थियो। इजरायलले कान्छा खामेनीको हत्या गर्ने धम्की पनि दिएको छ।
शनिबार सुरु भएको र बिहीबार खामेनीलाई उनको जन्मस्थान मशहदस्थित इमाम रेजाको समाधिस्थलमा गाडिएपछि समापन हुने यस शोक कार्यक्रमका लागि अधिकारीहरूले सडक, हवाई क्षेत्र र जनजीवन ठप्प पारेका छन्। खामेनी ८६ वर्षका थिए।
