इरानविरुद्ध पछिल्लो हवाई आक्रमण कसले गर्यो भन्ने कुरा रहस्यमय
"व्यावसायिक जहाजहरूमाथि हालै भएका अकारण आक्रमणहरूका बाबजुद, नाविकहरूलाई यो स्मरण गराइन्छ कि उक्त जलसन्धिको दक्षिणी मार्ग विस्तार गरिएको छ र यो सबै प्रकारका जलयातायातका लागि खुला छ।"
दुबई, संयुक्त अरब इमिरेट्स (एपी)। अमेरिकाले आफ्ना आक्रमणहरू समाप्त भएको घोषणा गरेपछि इरानमा भएका रहस्यमय र कसैले पनि जिम्मेवारी नलिएका हवाई आक्रमणहरूले ‘इस्लामिक गणतन्त्र’ लाई अरू कसले निशाना बनाइरहेको हुन सक्छ भन्ने प्रश्न फेरि खडा गरेका छन्।
बिहीबार, जब इरान आफ्ना दिवंगत सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीलाई अन्तिम बिदाइ गर्ने तयारीमा थियो, दक्षिणी इरानका विभिन्न क्षेत्रमा यी आक्रमणहरू भए। इरानको धार्मिक नेतृत्वले कसैलाई प्रत्यक्ष रूपमा दोष लगाएको छैन, यद्यपि एक सांसदले इरानविरुद्धको अमेरिकी अभियानमा सहयोग पुर्याएको आरोपमा संयुक्त अरब इमिरेट्सलाई चेतावनी दिएका छन्।
फेब्रुअरी २८ मा युद्ध सुरु भएदेखि इरानले बारम्बार निशाना बनाउँदै आएका खाडीका अरब राष्ट्रहरूले शुक्रबार ती आक्रमणहरूबारे प्रतिक्रियाका लागि गरिएको अनुरोधमा तत्काल कुनै जवाफ दिएनन्। विश्वको ऊर्जा बजारका लागि महत्त्वपूर्ण जलमार्ग ‘होर्मुज जलसन्धि’ जहाजहरूको आवतजावतका लागि खुला र स्वतन्त्र हुनुपर्ने अडान ती खाडी राष्ट्र र अमेरिकाले लिइरहेकै बेला यी आक्रमणहरू भएका हुन्।
इरानको भनाइ छ कि उक्त जलसन्धि अब आफ्नो एकल नियन्त्रणमा हुनुपर्छ र जहाजहरूले तेहरानलाई शुल्क तिर्नुपर्छ — जबकि दशकौँदेखि विश्वले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग मान्दै आएको छ। युद्ध सुरु हुनुअघि विश्वभर व्यापार हुने कुल तेल र प्राकृतिक ग्यासको करिब एक-पाँचौं हिस्सा यसै जलसन्धि भएर जाने गर्थ्यो।
द्वन्द्वका क्रममा जलसन्धिमा इरानको पकडले विश्वव्यापी ऊर्जा संकट निम्त्याएको थियो, यद्यपि युद्धकालको उच्च विन्दु प्रति ब्यारेल १२० डलरको तुलनामा अहिले तेलको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ।
इरानविरुद्धको युद्धमा सहभागी इजरायलले पनि इरानमा भएका हालैका कुनै पनि आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको छैन।
अमेरिकाले आक्रमण रोकेपछि जिम्मेवारी नलिइएका आक्रमणहरू भए
अमेरिकी सेनाको ‘सेन्ट्रल कमान्ड’ ले बिहीबार स्थानीय समयअनुसार बिहान करिब ६:३० बजे ९० वटा लक्ष्यमा प्रहार गर्ने आक्रमणको चरण पूरा गरेको जनाएको थियो। त्यसको केही समयपछि नै, इरानी समाचार माध्यम र सरकारी सञ्चारमाध्यमले देशका बुशेर र सिस्तान-बलुचेस्तान प्रान्त, अहवाज र चाबाहार सहर तथा अन्य क्षेत्रहरूलाई लक्षित गरी शृंखलाबद्ध हवाई आक्रमण र विस्फोटहरू भएको खबर सार्वजनिक गरे।
सेन्ट्रल कमान्डले थप आक्रमणहरूबारे प्रतिक्रियाका लागि गरिएको अनुरोधमा कुनै जवाफ दिएन।
बिहीबार भएका आक्रमणहरूको जवाफमा इरानले मध्यपूर्वभरि बहराइन, जोर्डन, कुवेत र कतारलाई लक्षित गर्दै व्यापक आक्रमणहरू गर्यो। ती चारै देशमा क्षेप्यास्त्र (मिसाइल) चेतावनीका साइरनहरू बजेपछि मानिसहरू सुरक्षित आश्रय खोज्न बाध्य भए। कुवेतमा हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीले आक्रमणका लागि प्रहार गरिएका वस्तुहरूलाई निसाना बनाउने क्रममा एक जना घाइते भएको बताइएको छ।
आक्रमणको यो आदानप्रदानले तेहरान र वासिङ्टनबीचको कमजोर युद्धविराम सम्झौताको पुनः परीक्षण गरेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शुक्रबार सामाजिक सञ्जालमार्फत आफूले उक्त अन्तरिम सम्झौता समाप्त भइसकेको ठान्ने कुरा दोहोर्याएका छन्; यद्यपि, उनले युद्धको स्थायी अन्त्य गर्ने उद्देश्यले अमेरिकाले वार्ता जारी राख्ने बताएका छन्।
इरानको आक्रमणलगत्तै युएईका नेता शेख मोहम्मद बिन जायद अल नाह्यान कुवेत पुगे र त्यहाँका शासक अमिरसँग भेटवार्ता गरे। खाडीका अरब राष्ट्रहरूले कतारका विदेशमन्त्रीसँग पनि टेलिफोन संवाद गरे। उनी पाकिस्तानसँग मिलेर इरान र अमेरिकाबीच मध्यस्थताको प्रयासमा सक्रिय रूपमा संलग्न रहँदै आएका छन्।
इरानसँगको द्वन्द्वका क्रममा, तेहरानले आफ्ना देशका ऊर्जा केन्द्रहरूमा आक्रमण गरेपछि साउदी अरब र युएई दुवैले इरानलाई लक्षित गरी हवाई आक्रमण गरेको अधिकारीहरूले बताएका थिए।
प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुको नेतृत्वमा इरानविरुद्ध कडा अभियान चलाउँदै आएको इजरायलले जुन महिनायता यस इस्लामिक गणतन्त्रमाथि आक्रमण गरेको छैन। इजरायलले सामान्यतया इरानमाथि गरेका आफ्ना आक्रमणहरूको जिम्मेवारी तत्कालै लिने गर्छ।
इजरायली सरकारले जनाएअनुसार बिहीबार राति नेतान्याहु र ट्रम्पबीच कुराकानी भयो, जसमा ट्रम्पले नेतान्याहुलाई “खाडी क्षेत्रमा अमेरिकाले चालेका कदमहरू”बारे जानकारी गराए।
इजरायलका रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले पनि आवश्यकता परेको खण्डमा आफ्नो देश इरानको सामना गर्न तयार रहेको चेतावनी दोहोर्याए।
एक सैन्य समारोहलाई सम्बोधन गर्दै काट्जले भने, “इजरायली सेना उच्च सतर्कताका साथ तयार छ; हामी अभियान पुनः सुरु गर्न, हवाई क्षेत्रमा आफ्नो वर्चस्व पुनः स्थापित गर्न र खतराहरू हटाउन इरानमाथि ‘निलो-सेतो’ (इजरायली) प्रहार गर्न—आवश्यक परे तेस्रो पटकसमेत—तयार छौं। यदि हामीले फेरि कारबाही गर्नुपर्यो भने, हामी अझ ठूलो बलका साथ फर्किनेछौं।”
इरानको धम्की जारी
शुक्रबार इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा समितिका सदस्य तथा अर्धसैनिक ‘रिभोलुसनरी गार्ड’का पूर्व कमान्डर इस्माइल कौसारीको भनाइ उद्धृत गर्दै चेतावनी दिए कि युएईले “अमेरिकालाई सहयोग गरेको मूल्य चुकाउनुपर्नेछ।” उनले हालैका अमेरिकी आक्रमणहरूमा युएईको “पर्दा पछाडिको” भूमिका रहेको आरोप लगाए।
इरानले खाडीका अरब राष्ट्रहरूमाथि अमेरिकी युद्ध प्रयासलाई सक्रिय रूपमा सघाएको आरोप बारम्बार लगाउँदै आएको छ, यद्यपि ती राष्ट्रहरूले युद्धका बेला यस्तो आरोप अस्वीकार गरेका थिए। सन् १९९१ को खाडी युद्धयता अमेरिकाले खाडीका अरब राष्ट्रहरूमा आफ्ना सैन्य आधारहरू विस्तार गरेको छ; यसमा बहराइन पनि समावेश छ, जहाँ अमेरिकी नौसेनाको ‘पाँचौं फ्लिट’ (Fifth Fleet) को मुख्यालय रहेको छ।
यसैबीच, इरानले होर्मुज जलसन्धिमा आफ्नो एकल नियन्त्रण हुनुपर्ने अडान राख्दै आएको छ। तर, अमेरिकाले भने इरानबाट बच्नका लागि जलयात्रुहरूलाई ओमानको जलक्षेत्र हुँदै दक्षिणी मार्ग प्रयोग गर्न आग्रह गरिरहेको छ।
अमेरिकी नौसेनाको निगरानीमा रहेको बहुराष्ट्रिय निकाय ‘संयुक्त सामुद्रिक सूचना केन्द्र’ले शुक्रबार एक नयाँ सूचना जारी गर्दै जहाजहरूलाई उक्त मार्ग भएर यात्रा गर्न आग्रह गरेको छ। यसअघि यस्तै प्रकृतिको सन्देशका कारण मंगलबार इरानले गरेको आक्रमणमा तीनवटा जहाजहरू प्रभावित भएका थिए।
सामुद्रिक केन्द्रले भन्यो, “व्यावसायिक जहाजहरूमाथि हालै भएका अकारण आक्रमणहरूका बाबजुद, नाविकहरूलाई यो स्मरण गराइन्छ कि उक्त जलसन्धिको दक्षिणी मार्ग विस्तार गरिएको छ र यो सबै प्रकारका जलयातायातका लागि खुला छ।”
डाटा तथा एनालिटिक्स कम्पनी ‘केप्लर’का अनुसार, बिहीबार २२ वटा जहाजहरूले उक्त जलसन्धि पार गरे; जबकि बुधबार यो संख्या ३० र मंगलबार ४१ थियो।
