मध्यपूर्वमा अमेरिका र इरानबीच थप आक्रमण, युद्धविराम सम्झौतामा खतरा

दुबई, संयुक्त अरब इमिरेट्स (एपी)। संयुक्त राज्य अमेरिकाले बिहीबार बिहान इरानविरुद्ध नयाँ हवाई आक्रमणहरू सुरु गर्‍यो। यसको जवाफमा तेहरानले मध्यपूर्वमा युद्ध अन्त्य गर्न मद्धत गर्ने उद्देश्यले गरिएको अन्तरिम सम्झौतालाई नै खतरामा पार्ने गरी अमेरिकी गठबन्धनमा रहेका मध्यपूर्वी देशहरूलाई निशाना बनायो।

अघिल्लो दिनसहित भएका यस्ता दोहोरो आक्रमणहरूले युद्धविरामलाई पटक-पटक खतरामा पारेका छन्। तर बिहीबारका आक्रमणहरू अझ व्यापक देखिए; अमेरिकी नौसेनाको पाँचौं फ्लिटको मुख्यालय रहेको बहराइनमा कम्तीमा तीन पटक साइरन बजे भने कुवेत र कतारलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्रहरू प्रहार गरिए।

बिहीबार दिउँसो जोर्डनमा पनि साइरन बजे, जहाँ अमेरिकाले आफ्ना सेना र विमानहरू तैनाथ गरेको छ।

एक इरानी अधिकारीले बिहीबार अबेर इरानको एकमात्र आणविक ऊर्जा केन्द्र वरपरको क्षेत्रलाई लक्षित गरी अमेरिकाले हवाई आक्रमण गरेको आरोप लगाए। साथै, दिउँसो देशका अन्य भागहरूमा पनि विस्फोटका घटनाहरू भएको खबर आएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलसन्धिमा जहाजहरूमाथि भएका हालैका इरानी आक्रमणहरूले कमजोर युद्धविरामको अन्त्यको संकेत गरेको र आक्रमण नरोकिए द्वन्द्व अझ बढ्ने चेतावनी दिएको केही घण्टापछि नै यी आक्रमणहरू भए। यसले यस क्षेत्र पुनः युद्धमा धकेलिन सक्ने चिन्ता बढाएको छ—एउटा यस्तो युद्ध जसले धेरै देशहरूलाई आफ्नो चपेटामा लिन सक्छ र विश्व अर्थतन्त्रका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने उक्त जलसन्धि हुँदै हुने ऊर्जा आपूर्तिलाई समेत रोक्न सक्छ।

इरानको स्वास्थ्य मन्त्रालयले बिहीबार जनाएअनुसार, दुई दिनसम्म चलेको अमेरिकी हवाई आक्रमणमा कम्तीमा १४ जनाको मृत्यु भएको छ र ७८ जना घाइते भएका छन्। मारिने वा घाइते हुनेहरूमध्ये अधिकांश सशस्त्र बलका सदस्यहरू रहेको बताइएको छ।

कुवेतमा, सेनाले तीनवटा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र, एउटा क्रुज क्षेप्यास्त्र र १० वटा ड्रोन खसालेको जनाएको छ; यस क्रममा खसेका अवशेषहरूले लागेर एक व्यक्ति घाइते भए। बहराइनले आफूतिर प्रहार गरिएका आक्रमणहरूलाई विफल पारेको (खसालेको) बतायो तर विस्तृत विवरण दिएन। त्यस्तै, जोर्डनका सरकारी प्रवक्ता मोहम्मद अल-मोमानीले इरानबाट प्रहार गरिएका सबै आक्रमणहरूलाई बीचैमा रोकी नष्ट गरिएको बताए। इरानको सरकारी टेलिभिजनले जनाएअनुसार, देशको अर्धसैनिक ‘रिभोलुसनरी गार्ड’ ले जोर्डनस्थित अमेरिकी आधार शिविरमा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको थियो।

कतारमा तत्काल कुनै क्षति भएको खबर आएको छैन।

अमेरिकी आक्रमणहरूद्वारा थप लक्ष्यहरूमा प्रहार

अमेरिकी सेनाको ‘सेन्ट्रल कमाण्ड’ले इरानभरि ९० वटा लक्ष्यहरूमा प्रहार गरेको जनाएको छ। उसले विमानस्थलको धावनमार्ग र क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्ने यन्त्रहरू (मिसाइल लन्चर) मा आक्रमण भएको जस्तो देखिने श्वेत-श्याम फुटेज पनि सार्वजनिक गरेको छ।

अमेरिकाले जनाएअनुसार यी आक्रमणहरूको उद्देश्य उक्त जलमार्गमा ‘आवागमनको स्वतन्त्रतालाई खतरामा पार्ने’ इरानको क्षमतालाई ‘थप कमजोर बनाउनु’ थियो। फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलको आक्रमणसँगै युद्ध सुरु हुनुअघि विश्वको व्यापारिक तेल र प्राकृतिक ग्यासको पाँचौं भाग यही जलमार्ग भएर आवतजावत हुन्थ्यो।

गत महिना जलमार्ग खोल्ने विषयमा भएको प्रारम्भिक सम्झौतापछि त्यहाँको आवतजावतमा केही वृद्धि भएको छ। समुद्री तथ्याङ्क कम्पनी ‘लोयड्स लिस्ट इन्टेलिजेन्स’ले बिहीबार जनाएअनुसार प्रारम्भिक तथ्याङ्कले जुन महिनामा कम्तीमा ५७६ जहाजहरू उक्त जलमार्ग भएर गएको देखाएको छ, जबकि मे महिनामा यो संख्या २३३ थियो। जुन २०२५ मा ३,१०० भन्दा बढी जहाजहरूले उक्त जलमार्ग पार गरेका थिए।

द्वन्द्वको समयमा जहाजहरूमा भएका आक्रमण — र त्यस्ता आक्रमणको त्रास — ले जलमार्गको आवतजावतलाई लगभग ठप्प पारेको थियो, जसले गर्दा तेलको मूल्य अत्यधिक बढ्यो र उक्त क्षेत्रभन्दा बाहिरसम्म पनि खाद्य तथा अन्य आधारभूत वस्तुहरूको मूल्यमा भारी वृद्धि भयो।

इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले बुशेर (जहाँ इरानको आणविक ऊर्जा केन्द्र अवस्थित छ) र दक्षिणी बन्दरगाह सहरहरू लगायतका विभिन्न स्थानमा विस्फोटहरू भएको जनाएका छन्। सरकारी समाचार एजेन्सी ‘आईआरएनए’ले बुशेरका स्थानीय अधिकारी एहसान जहानियनलाई उद्धृत गर्दै अमेरिकाले दिउँसोको समयमा आणविक केन्द्र नजिकै आक्रमण गरेको आरोप लगाएको उल्लेख गरेको छ। यो घटना अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्डले इरानमाथि गरेको पछिल्लो चरणको आक्रमण समाप्त भएको घोषणा गरेको केही घण्टापछि भएको थियो। सेन्ट्रल कमाण्डले यस विषयमा प्रतिक्रियाको अनुरोधमा तत्काल कुनै जवाफ दिएन।

युद्धको क्रममा, आणविक केन्द्र वरपरका क्षेत्रमा धेरै आक्रमणहरू भए पनि केन्द्रलाई भने कुनै क्षति पुगेन।

अप्रिलयता पहिलो पटक, अमेरिकी आक्रमणहरूले इरानी पुलहरूलाई पनि निशाना बनाएको देखिएको छ। सरकारी सञ्चारमाध्यमले इरानको उत्तर-पूर्वी गोलिस्तान प्रान्तमा रहेको रेलमार्गको पुलमा आक्रमण भएको जनाएका छन्। साथै, ‘रिभोलुसनरी गार्ड’ले मशहद जाने बाटोमा रहेका दुईवटा पुलमा आक्रमण भएको बताएको छ; मशहदमा नै अधिकारीहरूले बिहीबार स्वर्गीय आयातोल्लाह अली खामेनीलाई अन्त्येष्टि गर्ने योजना बनाएका छन्।

ट्रम्पको चेतावनी: यदि जहाजहरूमाथि पुनः आक्रमण भएमा ‘स्थिति अझ खराब हुनेछ’

टर्कीमा आयोजित नेटो शिखर सम्मेलनबाट निस्किएपछि, ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा इरानमा भएका भनिएका विस्फोटका केही भिडियोहरू पोस्ट गरे र इस्लामिक गणतन्त्र इरानलाई अर्को चेतावनी दिए।

“यो हिजो इरानले जहाजहरूमा गरेको बमबारीको बदला हो। यदि यस्तो फेरि भयो भने, अवस्था अझ खराब हुनेछ!” ट्रम्पले लेखे।

ट्रम्पले सोही दिन यसअघि नै भनेका थिए कि पछिल्लो समय चलिरहेको दोहोरो झडपले लामो समयसम्म चल्ने सैन्य कारबाहीको रूप लिने छैन।

ट्रम्पले इरानको नागरिक पूर्वाधार—जसमा विद्युत र समुद्री पानीलाई पिउनयोग्य बनाउने (डिस्यालिनेसन) प्लान्टहरू पर्छन्—मा प्रहार गर्ने तथा खर्ग टापु कब्जा गर्ने आफ्ना पुराना धम्कीहरू पनि दोहोर्‍याए; उल्लेखनीय छ कि इरानको करिब ९० प्रतिशत तेल निर्यात यही टापु हुँदै हुन्छ।

मंगलबार इरानले होर्मुज जलसन्धिमा तीनवटा ट्यांकरहरूमा आक्रमण गरेपछि यो दोहोरो झडप सुरु भएको थियो।

युद्धविरामका बाबजुद भएका यी नयाँ आक्रमणहरूले इरानको नेतृत्वभित्रको विभाजनलाई झल्काउन सक्छन्। कट्टरपन्थीहरू होर्मुज जलसन्धिमा स्थायी नियन्त्रण कायम राख्न चाहन्छन्, जुन पश्चिमा शक्तिहरूको सामना गर्नका लागि एक महत्वपूर्ण अस्त्र हो। यता, व्यावहारिक पक्षधरहरू (प्र्याग्माटिस्टहरू) भने अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धहरू हटाउन र अत्यन्त आवश्यक आर्थिक राहत प्राप्त गर्न स्थायी शान्ति सम्झौता चाहन्छन्।

युद्धको स्थायी अन्त्यका लागि भइरहेको वार्तामा प्रमुख वार्ताकार रहेका संसदका सभामुख मोहम्मद बाघेरी कलिबाफले बिहीबार बिहान ‘एक्स’मा कडा प्रतिक्रिया जनाए: “अमेरिकाले अझै पनि यो कुरा सिकेको छैन कि दादागिरी देखाउनु र वाचा तोड्नुको मूल्य चुकाउनुपर्ने हुन्छ। म स्पष्ट रूपमा भन्छु: यदि तिमीहरूले प्रहार गर्यौ भने, तिमीहरूमाथि पनि प्रहार हुनेछ।”