चीनमा ट्रम्पले सी र पुटिनसँग भेटवार्ता गर्दै; आणविक हतियार र दुईवटा युद्ध छलफलको मुख्य विषय
सेप्टेम्बरमा राजकीय भ्रमणका लागि ह्वाइट हाउस पुग्दा सी, ट्रम्पसँग निकै संयमित थिए। उनले आफूहरूबीच “व्यक्तिगत सम्बन्ध विकास भएको र निरन्तर सम्पर्कमा रहेको” बताएका थिए। ट्रम्प र सीले यस वर्ष कुल चार पटक भेट्ने योजना बनाएका छन्, जसमध्ये अन्तिम भेट डिसेम्बरमा फ्लोरिडास्थित ‘ट्रम्प नेसनल डोरल गल्फ क्लब’ मा आयोजना हुने जी-२० शिखर सम्मेलनका क्रममा हुनेछ।
जोश बोक र मिशेल एल. प्राइस, शेन्जेन, चीन (एपी)। जब राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बिहीबार चीनका सी जिनपिङ र रुसका भ्लादिमिर पुटिनसँग भेट गर्नुहुन्छ, यो विश्व इतिहासमा एक महत्वपूर्ण क्षण बन्न सक्छ – वा चाँडै बिर्सिएको फोटो अप बन्न सक्छ।
त्रिपक्षीय बैठकमा एक विशेषज्ञ सम्झौताकर्ताको रूपमा आफ्नो प्रतिष्ठा परीक्षण गर्ने ट्रम्पले अमेरिकाका दुई प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी सी र पुटिनसँगको आफ्नो समयलाई आणविक हतियार नियन्त्रणका लागि नियमहरू बनाउने र युक्रेन र इरानमा युद्धहरू समाधान गर्न सुरु गर्ने अवसरको रूपमा प्रवर्द्धन गरेका छन्। विज्ञहरूले प्रमुख सफलताहरूको लागि अपेक्षाहरू कम राखेका छन्।
राष्ट्रपतिले दुई निरंकुशहरूलाई एकै समयमा भेट्नुको फाइदा भनेको उनीहरूका देशहरू सँगै काम गर्ने भएकोले बताए।
“तिनीहरू दुवै ट्रम्पलाई मन पराउँछन्। अब, म पछि के हुन्छ? त्यो म तपाईंलाई भन्न सक्दिन,” ट्रम्पले बिहीबार फक्स न्यूजसँगको अन्तर्वार्तामा भने।
ट्रम्पले त्रिपक्षीय बैठकभन्दा ठीक अगाडि सीसँग छुट्टै एक-एक भेट गर्ने योजना बनाएका छन् – यो वर्ष उनीसँग उनको तेस्रो महत्वपूर्ण भेट। उनले आफ्नो तालिकामा पुटिनसँग छुट्टै बैठक पनि थपे, जुन गत वर्ष अलास्कामा भएको छलफल पछि नेताहरूले वार्ता गरेको पहिलो पटक हो जुन युक्रेनमा रूसको युद्ध कम गर्न सम्झौता गर्न असफल भयो।
अमेरिका र युक्रेन बीचको सम्बन्ध हालै चिसिएको जस्तो देखिए पनि ट्रम्पले बारम्बार पुटिनसँगको आफ्नो सम्बन्धको घमण्ड गरेका छन्। ट्रम्पले नयाँ रूसी प्रतिबन्धहरूलाई अस्वीकार गरे, जबकि युद्धको समयमा यसको ड्रोनहरूको लागि उपग्रह समर्थनमा अवरोधहरूले कीभलाई कमजोर बनाएको थियो।
यात्राको लागि – तर अहिलेसम्म कम प्रोफाइल राख्दै – एलोन मस्क हुनुहुन्छ, जसको कम्पनी स्पेसएक्सले युक्रेनले आफ्नो ड्रोन प्रक्षेपण गर्न र रूसबाट हिटहरू रोक्न प्रयोग गर्ने सैन्य-ग्रेड स्टारशिल्ड उपग्रह प्रणालीलाई समय-समयमा थ्रोटल गरेको छ।
एउटा बैठकले आणविक वार्तामा सफलता ल्याउने सम्भावना छैन
त्रिपक्षीय बैठक बिहीबार बिहान एशिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग शिखर सम्मेलनमा नेताहरूसँगको सत्र पछि हुने तालिका छ र यो फिलिपिन्समा मंगलबार सुरु भएको ट्रम्पको एशिया यात्राको आधार हुने अपेक्षा गरिएको छ।
ट्रम्पले भनेका छन् कि उनी नेताहरूसँग उनीहरूको आणविक भण्डारको बारेमा कुरा गर्न चाहन्छन्। रुस र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीचको अन्तिम आणविक हतियार सम्झौता, जसलाई ‘न्यु स्टार्ट’ भनिन्छ, फेब्रुअरीमा समाप्त भयो। ट्रम्पले चीनसमेत समेटिएको “नयाँ, परिष्कृत र आधुनिकीकृत” सम्झौता चाहेको बताएका छन्। तर, चीनसँग यस्तो सीमा स्वीकार गर्नुपर्ने खासै कारण देखिँदैन; किनकि चीनसँग ६०० भन्दा बढी आणविक वारहेडहरू छन्, जुन अमेरिका र रुस प्रत्येकसँग रहेका ५,००० भन्दा बढी वारहेडहरूको तुलनामा निकै कम हो।
आर्म्स कन्ट्रोल एसोसिएसनका कार्यकारी निर्देशक ड्यारिल किम्बालले भनेका छन् कि ट्रम्पको यो नाटकिय शैलीले बढीमा एउटा यस्तो प्रक्रियाको सुरुवात गर्न सक्छ, जसले अन्ततः आणविक हतियार भण्डार घटाउनका लागि निरन्तर वार्ताको बाटो खोल्न सकोस्।
“हामीलाई एपेकमा सी, पुटिन र ट्रम्पबीच हुने कूटनीतिक नाटक वा तस्बिर खिचाउने अवसरभन्दा बढी केही चाहिएको छ,” किम्बालले भने। “अनि, एउटा मात्र भेटघाटबाट कुनै ठूलो वा नाटकीय उपलब्धि हासिल हुने सम्भावना कमै छ।”
ट्रम्पले फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा भनेका छन् कि कुनै नेतालाई आणविक हतियारको भण्डार घटाउन आग्रह गर्नु “अत्यन्तै कठिन काम” हो।
ट्रम्प आफ्ना सम्बन्धहरूका बारेमा निकै गर्व गर्छन्। तर, सी र पुटिनबीचको सम्बन्ध अझ बलियो छ
पुटिनका विदेश मामिला सल्लाहकार युरी उसाकोभले पत्रकारहरूलाई बताएअनुसार, पुटिन, ट्रम्प र सीबीच युक्रेन युद्धबारे कुराकानी हुने सम्भावना छ, यद्यपि यसको एजेन्डा पूर्ण रूपमा तय भइसकेको छैन। ट्रम्पले आफू युक्रेन युद्धका साथै इरानको द्वन्द्वबारे पनि छलफल गर्न चाहेको बताएका छन्।
उनका यी आकांक्षाहरूले ‘महाशक्ति राजनीतिको त्यो युगको झल्को दिन्छन्, जतिबेला धनी राष्ट्रहरू आफूभन्दा साना वा कमजोर ठानिएका राष्ट्रहरूको भाग्य निर्धारण गर्ने अधिकार आफूमा भएको ठान्थे। ट्रम्पले युक्रेनलाई—वा जर्मनी, फ्रान्स, बेलायत, जापान र दक्षिण कोरियाजस्ता ती देशहरूलाई, जसको कुनै पनि वार्ताको नतिजामा प्रत्यक्ष सरोकार छ—सामेल नगरीकन चीन र रुससँग वार्ता गरिरहेका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपतिले भेनेजुएला र इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही अघि बढाउँदा-बढाउँदै पनि नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गर्ने इच्छा खुलेआम व्यक्त गरेका छन्। यसै वर्षको सुरुमा उनले डेनमार्कबाट ग्रिनल्यान्डलाई बलपूर्वक कब्जा गर्ने धम्की पनि दिएका थिए; यो एक यस्तो चाल थियो जसले अन्ततः अमेरिकी सैन्य आधारहरू निर्माण गर्ने सम्झौतासम्म पुर्यायो।
ट्रम्प लामो समयदेखि यो विश्वास राख्छन् कि व्यक्तिगत सम्बन्ध गाँस्न सक्ने उनको क्षमताले उनलाई कूटनीतिक रूपमा फाइदा पुर्याउँछ। बुधबार, सीले विमानस्थलको धावनमार्गमै पुगेर ‘एयर फोर्स वन’ (अमेरिकी राष्ट्रपतिको विमान) को स्वागत गर्दै ट्रम्पको अहम्लाई खुसी पार्ने प्रयास गरे। त्यस क्रममा दुई नेताले हात मिलाउँदै एक-अर्कालाई अँगालो हाले।
तर, सी र पुटिनबीच साझा स्वार्थमा आधारित जुन गहिरो सम्बन्ध छ, ट्रम्पको हकमा भने सधैं त्यस्तो देखिँदैन। अमेरिकी राष्ट्रपतिले यी दुई अधिनायकवादी नेताहरूको जतिसुकै प्रशंसा गरे पनि, उनीहरूका तर्फबाट भने सधैं उस्तै न्यानोपन वा उत्साहपूर्ण प्रतिक्रिया देखिँदैन।
बुधबार एपेकमा, सीले पुटिनलाई “मेरा पुराना मित्र” भन्दै स्वागत गरे। जवाफमा रुसी नेताले पनि सीलाई आफ्ना “प्रिय मित्र” भनेर सम्बोधन गरे। सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेपछि, अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले नयाँ प्रतिबन्धहरू लगाउँदा पुटिनलाई आर्थिक जीवनरेखा प्रदान गर्दै चीनले रुसलाई आर्थिक रूपमा सहयोग गरेको छ।
“चीन-रुस सम्बन्धले दीर्घकालीन दृष्टिकोण राख्दै विभिन्न उतार-चढावका बीच पनि आफूलाई अडिग राखेको छ,” सीले पुटिनलाई भने। “यसले अन्तरसम्बन्धित परिवर्तन र अस्थिरताले भरिएको विश्वमा अझ बढी स्थिरता र निश्चितता ल्याएको छ।”
क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले रुसी सरकारी समाचार संस्था आरआईए नोभोस्तीलाई बताए अनुसार, उनीहरूबीचको वार्तामा युक्रेन युद्ध र उक्त द्वन्द्व अन्त्य गर्ने प्रयास गरिरहेका ट्रम्पका दूतहरूका बारेमा छलफल भएको थियो।
यसको विपरीत, सेप्टेम्बरमा राजकीय भ्रमणका लागि ह्वाइट हाउस पुग्दा सी, ट्रम्पसँग निकै संयमित थिए। उनले आफूहरूबीच “व्यक्तिगत सम्बन्ध विकास भएको र निरन्तर सम्पर्कमा रहेको” बताएका थिए। ट्रम्प र सीले यस वर्ष कुल चार पटक भेट्ने योजना बनाएका छन्, जसमध्ये अन्तिम भेट डिसेम्बरमा फ्लोरिडास्थित ‘ट्रम्प नेसनल डोरल गल्फ क्लब’ मा आयोजना हुने जी-२० शिखर सम्मेलनका क्रममा हुनेछ।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता र व्यापारसम्बन्धी विवादहरू पनि यी भेटवार्ताका सन्दर्भमा छायाका रूपमा रहेका छन्
ट्रम्पले चीनसँगको आफ्नो सम्बन्धलाई सकारात्मक रूपमा हेरे पनि, यसले विश्वका यी दुई ठूला अर्थतन्त्रहरूका बीच कुनै अर्थपूर्ण परिवर्तन ल्याउन सकेको छैन। चीनले विश्वका अन्य मुलुकहरूसँग ठूलो व्यापार बचत कायम राखेको छ, जबकि अमेरिकाले लगभग उति नै ठूलो व्यापार घाटा बेहोरिरहेको छ।
साथै, कृत्रिम बुद्धिमत्ताको क्षेत्रमा प्रभुत्व जमाउन अमेरिका र चीनबीच चलिरहेको प्रतिस्पर्धा पछिल्ला दुई हप्तामा अझ तनावपूर्ण बनेको छ। ट्रम्पका सहयोगी मानिने जेन्सेन हुआङले गत हप्ता ‘एनभिडिया’को सीईओ पदबाट राजीनामा दिए। उनले एलिस हुआङ नाम गरेकी महिलासँग विवाहेत्तर सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरेका थिए। एलिस हुआङको कम्पनीले चीनलाई एनभिडियाका ती उन्नत कम्प्युटर चिप्सहरू प्राप्त गर्न मद्दत पुर्याएको थियो, जुन एआई मोडेलहरू विकास गर्न प्रयोग गरिन्छन्। बेइजिङले एलिस हुआङ चिनियाँ सरकारकी एजेन्ट भएको कुरा अस्वीकार गरेको छ।
ट्रम्पले चीनको चिप्स (सेमीकन्डक्टर) पहुँचमा अझ कडा प्रतिबन्धहरू लगाउने कदमलाई तत्कालका लागि रोकेका छन्; यसबाट उनी चीनलाई अपमानित गर्न वा दुई देशबीचको सम्बन्ध अझ बिगार्न नचाहने संकेत मिल्छ।
एसिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग शिखर सम्मेलनअघि, अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्ट र अमेरिकी व्यापार प्रतिनिधि जेमिसन ग्रियरले चिनियाँ उपप्रधानमन्त्री हे लिफेङसँग भेटवार्ता गरे।
अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, गत वर्ष ट्रम्प र सी जिनपिङबीच भएको भेटवार्तामा चीनले अमेरिकी कृषि उत्पादनहरू बढी खरिद गर्ने र इलेक्ट्रोनिक्सका लागि आवश्यक पर्ने ‘दुर्लभ खनिज’को बिक्रीमा लगाइएका प्रतिबन्धहरू खुकुलो पार्ने प्रतिबद्धता जनाएको थियो, तर चीनले ती प्रतिबद्धताहरू पूर्ण रूपमा पालना गरेको छैन।
गत वर्ष दुवै देशले एक-अर्काविरुद्ध भन्सार शुल्क बढाएपछि अमेरिका र चीनबीच भएको व्यापारिक युद्धविराम आगामी वर्षको जनवरी १० मा सकिँदै छ।
ट्रम्प प्रशासनका अधिकारीहरूले युक्रेनमा जारी द्वन्द्व अन्त्य गर्ने सर्तमा रुसमाथि लगाइएका कडा व्यापारिक प्रतिबन्धहरू हटाउन सकिने संकेत दिएका छन्। ट्रम्पले बारम्बार व्यापारलाई आफ्नो विदेश नीतिको एक औजारका रूपमा प्रयोग गर्ने गरेका छन्।
यसैबीच, चीन र रुस दुवैले इरानलाई समर्थन गर्न व्यापारको प्रयोग गरेका छन्—त्यो पनि त्यस्तो समयमा जब अमेरिकाले इरानविरुद्ध कदम चालिरहेको थियो। यस अवस्थाले ऊर्जाको मूल्य बढाएको छ र विश्वव्यापी आर्थिक वृद्धिदरलाई समेत खुम्च्याएको छ।