रुस र युक्रेनबीच अबु धाबीमा अमेरिकाको मध्यस्थतामा झन्डै ४ घण्टा वार्ता भयो
युरोपेली युनियनका कतिपय पक्षले वासिङ्टनको यो प्रस्तावलाई मस्कोप्रति अत्यधिक लचिलो वा उदार भएको रूपमा हेरेका छन्।रुसले त्रिपक्षीय वार्तामा युरोपेलीहरूको संलग्नतामा आपत्ति जनाएको छ, तर युरोपेली युनियनका प्रतिनिधिहरू पछि कुनै चरणमा सहभागी हुन सक्ने बताएको छ।
बस्साम हातुम, अबु धाबी, संयुक्त अरब इमिरेट्स (एपी)। रुस, युक्रेन र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच मंगलबार संयुक्त अरब इमिरेट्समा त्रिपक्षीय वार्ता सुरु भएको छ। करिब पाँच वर्षअघि मस्कोले आफ्नो छिमेकी मुलुकमाथि गरेको पूर्ण आक्रमणपछि सुरु भएको युद्ध अन्त्य गर्न वासिङ्टनले पुनः प्रयास अघि बढाएको छ।
दोस्रो विश्वयुद्धयता युरोपमा देखिएको सबैभन्दा ठूलो द्वन्द्व अन्त्य हुने आशामा केही संशय पनि छ, किनकि यस वर्षको सुरुमा भएका वार्ताका तीन चरणहरूमा कुनै ठोस उपलब्धि हासिल हुन सकेको थिएन।
अहिले कुनै ठूलो सफलता हात लाग्ने खालको नयाँ परिस्थिति देखिएको छैन, तर अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनको नतिजा र रुसको युद्धकालीन अर्थतन्त्रमा बढेको दबाबले वार्ताको परिवेशमा भने केही परिवर्तन ल्याएको छ। साथै, जाडो मौसम सुरु भएसँगै मस्कोले युक्रेनको विद्युत् प्रणालीमाथि आक्रमण तीव्र पारेर युक्रेनीहरूको मनोबल तोड्ने प्रयास गरिरहेको छ।
युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले करिब चार घण्टा चलेको वार्ता “रचनात्मक र निकै अर्थपूर्ण” रहेको बताए। उनका अनुसार, वार्तामा मुख्यतया मानवीय मुद्दाहरू—जस्तै बन्दीहरूको आदान-प्रदान, बन्दी बनाइएका युक्रेनी नागरिकहरूको फिर्ती, र देशबाट लगिएका बालबालिकाहरूको विषयमा छलफल भयो। डेनमार्कको कोपेनहेगन विश्वविद्यालयमा बोल्ने क्रममा उनले सुरक्षा प्रत्याभूतिको विषयमा पनि कुराकानी भएको जानकारी दिए।
पेरिसमा आयोजित ‘ग्रुप अफ सेभेन’को बैठकमा बोल्दै अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले वार्ता “निकै फलदायी” रहेको बताए, तर साथै थपे, “यस दिशामा अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ।”
संयुक्त अरब इमिरेट्सको राजधानी अबु धाबीमा भइरहेको यो दुई दिने बैठक फेब्रुअरीयताको पहिलो यस्तो वार्ता हो। विश्लेषकहरू र मानवीय सहायता संस्थाहरूका अनुसार, यस युद्धमा लाखौं सैनिक र हजारौं सर्वसाधारणले ज्यान गुमाइसकेका छन्। वार्ताको दोस्रो चरण बुधबार हुने अपेक्षा गरिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका ज्वाइँ जारेड कुशनर, जो अमेरिकी दूत स्टिभ विटकफसँग मिलेर सम्झौता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्, उनले दुई पक्षबीचका मतभेदहरू कम गर्न “केही राम्रा उपायहरू” रहेको विश्वास व्यक्त गरे।
युद्धका विषयमा फरक-फरक धारणा राख्दै आएका ट्रम्पले, अमेरिकी चुनावपछि जनवरीमा डेमोक्र्याटहरूले अमेरिकी कंग्रेस (संसद) को नियन्त्रण लिने अवस्थालाई ध्यानमा राख्नुपर्ने हुन्छ। डेमोक्र्याटहरूले युक्रेनका लागि अझ बढी सहयोगको माग गर्न सक्छन्।
जर्मन चान्सलर फ्रेडरिक मर््जले सोमबार राति जेडडिएफ टेलिभिजनसँग कुरा गर्दै भने, “यी वार्ताहरूबाट मेरा धेरै ठूला अपेक्षाहरू छैनन्।”
लडाइँ मत्थर हुने कुनै संकेत देखिएको छैन; बरु, रुस र युक्रेन दुवै पक्षबाट लामो दूरीसम्म प्रहार गर्न सक्ने नयाँ आक्रमणहरू भइरहेको पृष्ठभूमिमा यी वार्ताहरू हुँदैछन्। अग्रपंक्तिमा दुवै सेना एक प्रकारले गतिरोधको अवस्थामा छन्।
युक्रेनको वायुसेनाका अनुसार, रुसले रातभरिमा विभिन्न प्रकारका १६२ वटा ड्रोन र एउटा ब्यालेस्टिक मिसाइल युक्रेनतर्फ प्रहार गर्यो।
रुसी रक्षा मन्त्रालयले जनाएअनुसार, रुसी सेनाले रातभरिमा रुसका आठ क्षेत्रहरू र क्रिमियाली प्रायद्वीपमा गरी युक्रेनका १५५ वटा ड्रोनहरू खसालेको छ। सन् २०१४ मा मस्कोले युक्रेनबाट क्रिमियाली प्रायद्वीपलाई गैरकानुनी रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको थियो।
कुशनर भन्छन्—अमेरिका विगतका अनुभवहरूलाई आधार बनाएर अघि बढ्न चाहन्छ।
वार्ताको सुरुवातमा कुशनरले भने कि यसको उद्देश्य “विगतका विभिन्न संस्थाहरू र समझदारीहरूलाई आधार बनाएर एउटा नयाँ ढाँचा र नयाँ समझदारी निर्माण गर्नु” हो।
उनले भने, “हामीले विगतमा के-के कुरा प्रभावकारी भए, तिनलाई लिनेछौं; के-के कुरा असफल भए, तिनको पहिचान गर्नेछौं; र हामी अहिले किन यो अवस्थामा छौं भन्ने कुरा बुझ्ने प्रयास गर्नेछौं। हाम्रो आशा छ कि हामी एउटा यस्तो नयाँ ढाँचा तयार गर्नेछौं, जसले हामीलाई दशकौंसम्म—शताब्दीयौंसम्म भनौं न—शान्तिको बाटोमा अघि बढाउनेछ।”
त्यहाँ उपस्थित नेटो कमान्डर तथा अमेरिकी जनरल एलेक्सस ग्रिन्केविचले “विगतमा त्रिपक्षीय ढाँचामा भएको सैन्य-स्तरको संवादमा केही महत्त्वपूर्ण प्रगति” भएको कुरा औंल्याए।
उनले भने कि अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डल “दुवै पक्षसँग मिलेर काम गर्न तत्पर छ, ताकि विगतमा हासिल भएका प्रगतिहरूलाई अझ अघि बढाउन सकियोस् र दिगो शान्तिको आधार खडा गर्ने प्रयासलाई निरन्तरता दिन सकियोस्।”
युक्रेनको वैदेशिक गुप्तचर सेवाका प्रमुख रुस्तेम उमेरोभ, जसले किभको प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरिरहेका छन्, उनले रुसी आक्रमण अन्त्य गर्न अमेरिकाले गरेको प्रयासका लागि धन्यवाद दिए।
उनले भने, “हाम्रा जनता यो युद्धको अन्त्यको प्रतीक्षामा छन्। र हामी आशा गर्छौं कि हामी युक्रेनका लागि दिगो शान्ति प्राप्त गर्नेछौं।”
युक्रेनी प्रतिनिधिहरूले युरोपेली र नेटो अधिकारीहरूसँग भेटवार्ता गरे
रुसी प्रतिनिधिमण्डलका प्रमुख भ्लादिमिर मेडिन्स्कीले यस भेटवार्ताले “रुस र युक्रेनका जनताको हितमा शान्तिको बाटोतर्फ अघि बढ्न मद्दत पुर्याउने” आशा व्यक्त गरे।
उमेरोभले बताए अनुसार, दिनको सुरुवात युक्रेनी टोली, अमेरिकी दूतहरू तथा बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली, नेटो र युरोपेली आयोगका प्रतिनिधिहरूबीचको भेटवार्ताबाट भयो।
रुस र युक्रेन आ-आफ्ना अडानमा कायम
सम्भावित सम्झौताका मुख्य विषयहरूमा रुसी र युक्रेनी सरकारहरूबीच ठूलो मतभेद कायमै छ।
रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन चाहन्छन् कि युक्रेनले आफ्ना सेनालाई ती चार क्षेत्रबाट फिर्ता बोलाओस्, जसलाई मस्कोले सेप्टेम्बर २०२२ मा आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको घोषणा गरेको थियो, तर ती क्षेत्रहरूमाथि मस्कोको पूर्ण नियन्त्रण कहिल्यै कायम हुन सकेको छैन। उनले युक्रेनसँग नेटोमा सामेल हुने प्रयास त्याग्न, आफ्नो सेनामाथि कडा सीमाहरू स्वीकार गर्न, तथा रुसी भाषा र युक्रेनमा मस्कोसँग आबद्ध अर्थोडक्स चर्चमाथि लगाइएका प्रतिबन्धहरू हटाउन पनि माग गरेका छन्।
पुटिन यिनै सर्तहरूमा आधारित एक विस्तृत शान्ति सम्झौता चाहन्छन्। उनी तत्कालका लागि युद्धविराम गर्न सहमत छैनन्; उनको तर्क छ कि यसो गर्दा युक्रेनी सेनालाई आराम गर्ने र हतियारको भण्डार पुनः पूर्ति गर्ने मौका मात्र मिल्नेछ।
जेलेन्स्कीले स्वेच्छाले आफ्नो भूभाग सुम्पिनुपर्ने पुटिनको मागलाई अस्वीकार गरेका छन्। उनले युक्रेनको सेना वा पश्चिमा साझेदारहरूसँगको सहकार्यमा कुनै पनि प्रकारको सीमा तोक्ने प्रस्तावलाई पनि ठाडै अस्वीकार गरेका छन्। कीभले यी सहकार्यहरूलाई मस्कोको पुनः आक्रमण रोक्नका लागि आवश्यक सुरक्षा ग्यारेन्टीका रूपमा हेर्छ।
युक्रेनको तर्क छ कि व्यापक सम्झौताका लागि तत्काल युद्धविराम पहिलो आवश्यक कदम हो। साथै, युक्रेनका अनुसार पुटिन र जेलेन्स्कीबीचको प्रत्यक्ष भेटवार्ता नै क्षेत्रीय विवादहरू समाधान गर्ने एकमात्र उपाय हो। तर, पुटिनले यी सुझावहरूलाई अस्वीकार गरेका छन्।
मस्को र किभले अनुभवी वार्ताकारहरू पठाए
रुसी र युक्रेनी प्रतिनिधिमण्डलमा यसअघिका चरणका वार्ताहरूमा सहभागी भइसकेका उच्च अधिकारीहरू समावेश छन्।
रुसका मुख्य वार्ताकार मेदिन्स्की हुन्, जो पुटिनका सहयोगी हुन्। उनले मार्च २०२२ मा इस्तानबुलमा युक्रेनसँग भएको पहिलो प्रत्यक्ष शान्ति वार्तादेखि नै मस्कोको टोलीको नेतृत्व गर्दै आएका छन्। रुसी प्रतिनिधिमण्डलमा उप-विदेश मन्त्रीहरू सर्गेई र्याबकोभ र मिखाइल गालुजिन, सैन्य गुप्तचर प्रमुख इगोर कोस्त्युकोभ तथा जनरल स्टाफको परिचालन विभागका उप-प्रमुख युरी झिगारलोभ्स्की पनि सामेल छन्।
उमेरोभका अतिरिक्त, युक्रेनी प्रतिनिधिमण्डलमा जेलेन्स्कीका चिफ अफ स्टाफ, किरिलो बुदानोभ, उनका उप-प्रमुख सर्गी किस्लित्स्या, र जेलेन्स्कीको ‘सर्भेन्ट अफ द पिपल’ पार्टीको संसदीय दलका नेता दाभिद अराखामिया पनि रहेको बताइएको छ।
अमेरिकाका अनुसार युरोपेली सुरक्षासम्बन्धी बृहत् सम्झौताको तयारी हुँदैछ
गत हप्ता, ट्रम्पले युरोपेली सुरक्षाबारे कुनै ठूलो सम्झौताको तयारी भइरहेको बताएका थिए। उनले यसलाई “एउटा ठूलो सम्झौता” को रूपमा वर्णन गर्दै यसमा “युक्रेनभन्दा बाहिरका विषयहरू पनि समेटिने” बताएका थिए।
कुशनरले सोमबार ‘एक्स’मा लेखेअनुसार, “एउटा व्यापक र दिगो समाधानका लागि रुस र हाम्रा युरोपेली साझेदारहरूबीच उनीहरूलाई असर गर्ने बृहत् सुरक्षा व्यवस्थाहरूका विषयमा प्रत्यक्ष संलग्नता आवश्यक पर्नेछ।”
मस्कोले यस बृहत् दृष्टिकोणको प्रशंसा गरेको छ।
रुसी विदेश मन्त्री सर्गेई लाभरोभले भने, “राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको आग्रहमा अमेरिकी वार्ताकारहरूले युक्रेनसम्बन्धी समाधानका लागि हुने वार्ताको एजेन्डामा ‘सामूहिक सुरक्षा’ को विषयलाई प्राथमिकतामा राख्ने प्रस्ताव अघि सारेका छन्, जसलाई हामी स्वागत गर्छौं।”
युरोपेली युनियनका कतिपय पक्षले वासिङ्टनको यो प्रस्तावलाई मस्कोप्रति अत्यधिक लचिलो वा उदार भएको रूपमा हेरेका छन्।
रुसले त्रिपक्षीय वार्तामा युरोपेलीहरूको संलग्नतामा आपत्ति जनाएको छ, तर युरोपेली युनियनका प्रतिनिधिहरू पछि कुनै चरणमा सहभागी हुन सक्ने बताएको छ।
