ट्रम्पले तेस्रो मुलुक डिपोर्टेसन प्रक्रिया तीव्र बनाएसँगै २,३०० भन्दा बढी मेक्सिकनहरूलाई ग्वाटेमाला र होन्डुरस पठाइयो

ग्वाटेमाला सिटी (एपी)। आधिकारिक तथ्याङ्कअनुसार, यस वर्ष संयुक्त राज्य अमेरिकाले करिब २,३०० मेक्सिकन नागरिकलाई ग्वाटेमालामा फिर्ता पठाएको छ र कम्तीमा दर्जनौं अन्यलाई होन्डुरस पठाएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकालको सुरुवाती चरणमा यस्ता स्थानान्तरणहरू नगण्य मात्रामा हुने गर्थे; त्यसको तुलनामा यो एउटा परिवर्तन हो।

अहिलेसम्म, अमेरिकाबाट फिर्ता पठाइएका मेक्सिकनहरूलाई प्रायः हवाई वा स्थल मार्गबाट ​​उनीहरूकै देशमा पठाइन्थ्यो। निकै कम संख्यामा मात्र उनीहरू अन्य देश पुग्ने गर्थे।

केही नागरिक संस्थाहरूको बुझाइमा, हालै देखिएको यो परिवर्तन मेक्सिकोमाथि दबाब बढाउने एउटा उपाय हो। मेक्सिको सरकारले आप्रवासन नियन्त्रणमा वा कानुन कार्यान्वयनसम्बन्धी कारबाहीका क्रममा १७ जना मेक्सिकन नागरिकको मृत्यु भएको घटनाप्रति विरोध जनाउँदै आएको छ। यो घटनाक्रम यस्तो समयमा आएको छ जब ट्रम्पले यस क्षेत्रमा आपराधिक समूहहरू विरुद्ध संयुक्त कारबाही सञ्चालन गर्न सहयोगी ल्याटिन अमेरिकी देशहरूसँगका सम्झौताहरू विस्तार गरेका छन् र मेक्सिकोसँग सुरक्षासम्बन्धी मागहरू पनि बढाएका छन्।

हवाईजहाजमार्फत मध्य अमेरिका र बसमार्फत मेक्सिको पठाइयो

ग्वाटेमालाका राष्ट्रपति बर्नाडो अरेभालोले बुधबार राति पुष्टि गरे कि यस वर्ष अहिलेसम्म अमेरिकाबाट फिर्ता पठाइएका २,२८४ मेक्सिकन नागरिकहरू ग्वाटेमाला आइपुगेका छन्। मेक्सिको सरकारसँगको एउटा “व्यवस्था” अन्तर्गत उनीहरूलाई मेक्सिको लैजानुअघि ग्वाटेमालामा “ट्रान्जिट स्टपओभर” (अस्थायी बसाइ) का लागि ल्याइएको हो; यस क्रममा उनीहरूलाई कुनै शरणार्थी वा आश्रयको दर्जा दिइएको छैन।

“उनीहरू ग्वाटेमाला फर्किने नागरिकहरू बोकेका विमानहरूमा आउँदैछन्। हामीले उनीहरूलाई ट्रान्जिटमा ल्याउने काम गरेका छौं ताकि मेक्सिकोको अध्यागमन अधिकारीहरूसँगको समन्वयमा, उनीहरू यहाँ आइपुगेको २४ घण्टाभित्रै उनीहरूलाई मेक्सिकोको भूभागमा फिर्ता पठाउन सकियोस्,” उनले पत्रकार सम्मेलनमा स्पष्ट पारे।

उनले थपे कि यी कार्यहरूको खर्च मेक्सिकन सरकार वा कतिपय अवस्थामा अमेरिकी कोषबाट व्यहोरिन्छ।

मेक्सिकोको राष्ट्रिय आप्रवासन संस्थान (INM) ले ‘एसोसिएटेड प्रेस’ लाई एक संक्षिप्त सन्देशमार्फत पुष्टि गर्‍यो कि ट्रम्प प्रशासनले मुख्यतया अप्रिल महिनायता मेक्सिकन नागरिकहरूलाई ग्वाटेमाला र होन्डुरस पठाएको (निर्वासित गरेको) छ र त्यसपछि उनीहरूलाई बसमार्फत मेक्सिकोको दक्षिणी भागमा ल्याइन्छ।

“यसको कारण यो हो कि संयुक्त राज्य अमेरिका उनीहरूलाई आफ्नो भूभागमा पुनः प्रवेश गर्नबाट रोक्न चाहन्छ,” उक्त संस्थाले भन्यो। INM ले यससम्बन्धी कुनै तथ्याङ्क वा थप विवरण भने उपलब्ध गराएन।

मेक्सिकन नागरिकहरूलाई उनीहरूको आफ्नै देश नपठाई मध्य अमेरिका किन पठाइयो भन्ने प्रश्न र थप विवरणबारे सोध्दा, आप्रवासनसम्बन्धी नियमहरूको कार्यान्वयन हेर्ने अमेरिकी ‘डिपार्टमेन्ट अफ होमल्यान्ड सेक्युरिटी’ले इमेलमार्फत जारी गरेको विज्ञप्तिमा भन्यो कि प्रशासनले “राष्ट्रपति ट्रम्पले वाचा गरेबमोजिम इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो निर्वासन अभियान सञ्चालन गर्न सबै कानुनी विकल्पहरूको प्रयोग गरिरहेको छ।”

“मेक्सिकन सरकारले अमेरिकी अधिकारीहरूसमक्ष यस अभ्यासप्रति आफ्नो विरोध जनाएको छ र प्रत्येक मेक्सिकन नागरिकलाई देश प्रवेश गर्ने अधिकार छ भन्ने कुरा दोहोर्‍याएको छ,” मेक्सिकोको विदेश मन्त्रालयले बिहीबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ। मन्त्रालयले थप्यो कि मेक्सिकोले आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षित फिर्ती सुनिश्चित गर्न सम्बन्धित देशहरूसँग समन्वय गरिरहेको छ।

तेस्रो मुलुकमा निर्वासनले मेक्सिकन आप्रवासीहरूमा चिन्ता बढाएको छ

ऐतिहासिक रूपमा, मेक्सिको आफ्ना निर्वासित नागरिकहरूलाई स्वदेश फर्काउन सधैं तत्पर रहँदै आएको छ।

ट्रम्पको पहिलो कार्यकालदेखि नै, यसले तेस्रो मुलुकबाट पठाइएका व्यक्तिहरूलाई पनि स्वीकार गर्दै आएको छ, यद्यपि वासिङ्टनसँग गरिएका आप्रवासन सम्झौताका विवरणहरू प्रायः अपारदर्शी नै रहेका छन्। मेक्सिकोकी राष्ट्रपति क्लाउडिया शिनबामले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्कअनुसार, सन् २०२५ मा मेक्सिकोले करिब १२,००० निर्वासित विदेशी नागरिकहरूलाई (जसमा अधिकांश क्युवाली र भेनेजुएली थिए) स्वीकार गरेको थियो। यो अभ्यास जारी रहे पनि सरकारले डिसेम्बरयता यी तथ्याङ्कहरू अद्यावधिक गरेको छैन।

होन्डुरसका अधिकारीहरूले पनि टिप्पणीको लागि अनुरोधको जवाफ दिएनन्, तर एसोसिएटेड प्रेसले पहुँच गरेको देशको आधिकारिक कागजातहरू अनुसार, संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट निर्वासित ८२ मेक्सिकनहरू अगस्ट १३ र १५ मा दुई उडानहरूमा होन्डुरन शहर सान पेड्रो सुला आइपुगे। थप ३५ जना बिहीबार आइपुग्ने तालिका थियो।

तेस्रो देशहरूमा अमेरिकी निर्वासन उडानहरू ट्र्याक गर्ने गैरसरकारी संस्थाहरू ह्युमन राइट्स फर्स्ट र रिफ्युजीज इन्टरनेशनलद्वारा सञ्चालित वेबसाइट थर्ड कन्ट्री डिपोर्टेसन वाचका अनुसार मे र जुलाईको मध्य बीचमा थप १६५ मेक्सिकनहरूलाई होन्डुरसमा निर्वासित गरिएको थियो।

वेबसाइटले यसको राष्ट्रियता तथ्याङ्कको स्रोत स्पष्ट पारेको छैन, तर दुवै संस्थाहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् किनभने यी स्थानान्तरणहरूले अमेरिकामा शरण खोज्ने वा अज्ञात देशमा थोरै स्रोतहरू भएका आप्रवासीहरूलाई खतरामा पार्न सक्छ।

निर्वासन रणनीति “मेक्सिकन सरकारलाई दबाब दिनको लागि जस्तो देखिन्छ,” ह्युमन राइट्स फर्स्टकी सावित्री आर्वेले भनिन्। “तिनीहरू वास्तवमै कुनै पनि मेक्सिकनहरूलाई सीमा पार गर्न चाहँदैनन्।” उनले थपिन् कि निर्वासितहरूमध्ये केही अमेरिकी सैन्य उडानहरूमा होन्डुरस आइपुगेका थिए।

निर्वासनको ढाँचामा हालसालै भएको परिवर्तन

आफ्नो दोस्रो कार्यकालको सुरुवातमै आप्रवासन नियन्त्रणलाई प्राथमिकतामा राख्दै, ट्रम्पले मेक्सिको, ग्वाटेमाला, एल साल्भाडोर, होन्डुरस, कोस्टा रिका र पानामासँग सम्झौता गरे। यी सम्झौताअनुसार ती देशहरूले अमेरिकी भूमिबाट निष्कासित गरिएका तेस्रो मुलुकका आप्रवासीहरूका लागि ‘पुल’ (ट्रान्जिट) वा गन्तव्य मुलुकको रूपमा काम गर्ने व्यवस्था गरियो। समयक्रमसँगै यी सम्झौताहरू अन्य देशहरूमा पनि विस्तार भए, जसमा केही अफ्रिकी मुलुकहरू र हालै लाइबेरियासमेत समावेश छन्।

केही समय अघिसम्म, मेक्सिकोबाहेक अन्य देशहरूमा निष्कासित गरिने मेक्सिकन नागरिकहरूको संख्या नगण्य थियो।

अरेभालोले बुधबार बताएअनुसार ग्वाटेमालाले सन् २०२५ मा १५ जना मेक्सिकन नागरिकलाई स्वीकार गरेको थियो। फेब्रुअरी २०२६ सम्मको तथ्यांकअनुसार होन्डुरसमा ६ जनाको आगमन भएको आधिकारिक जानकारी प्राप्त भएको थियो। ट्रम्प ह्वाइट हाउसमा फर्किएयता कोस्टा रिकाले ११ जना मेक्सिकन नागरिकलाई स्वीकार गरेको छ र स्थानीय आप्रवासन अधिकारीहरूका अनुसार उनीहरू अझै पनि त्यहीँ छन्। सम्भवतः, सुरक्षाको डरले गर्दा उनीहरूले आफूलाई मेक्सिको नफर्काउन अनुरोध गरेका हुन सक्छन्।

आप्रवासनसम्बन्धी कानुन व्यवसायीहरूको बुझाइमा, ट्रम्प प्रशासनले तेस्रो मुलुकमा निष्कासन गर्ने प्रक्रियालाई कानुनी छिद्रका रूपमा प्रयोग गरिरहेको छ। यसको उद्देश्य शरणार्थीहरूलाई अप्रत्यक्ष रूपमा मेक्सिको फर्कन बाध्य पार्नु हो; किनकि, त्यहाँको जोखिमलाई स्वीकार गर्ने आप्रवासन न्यायाधीशहरूको आदेशको उल्लंघन हुने भएकाले सरकारले उनीहरूलाई सीधै मेक्सिको पठाउन सक्दैन। अमेरिकाभित्र र बाहिरका विभिन्न संघसंस्था तथा राजनीतिज्ञहरूले अमेरिकी आप्रवासन अधिकारीहरूद्वारा बल प्रयोग गरिएको विषयमा पनि प्रश्न उठाएका छन्।