बाढीका कारण मृत्यु हुनेको संख्या ९०० नाघ्यो, जलविद्युत आयोजनाका सुरुङहरूमा सयौं कामदार फसेको आशंका
काठमाडौँ (एपी)। नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीका कारण हिलोमा पुरिएका जलविद्युत आयोजनाका सुरुङभित्र फसेका हुन सक्ने सयौँ कामदारलाई उद्धार गर्न सोमबार तीव्र प्रयास गरियो। यसैबीच मृतकको संख्या बढ्दै गएको छ भने आफ्ना प्रियजनको खोजीमा रहेका परिवारहरूमा निराशा र छटपटी बढ्दो छ।
नेपाल र चीनमा गरी कुल मृतकको संख्या ९०० नाघेको छ भने ४,७०० भन्दा बढी मानिस बेपत्ता छन्। निजी क्षेत्रका विद्युत कम्पनीहरूको छाता संगठनले जनाएअनुसार नेपालका रसुवा र नुवाकोट जिल्लामा अचानक आएको बाढीबाट क्षतिग्रस्त १२ वटा जलविद्युत आयोजनामा कम्तीमा ९०० कामदारको अवस्था अज्ञात छ।
तीमध्ये करिब ५०० कामदार सुरुङभित्रै फसेको अनुमान गरिएको छ। कम्तीमा एक विज्ञले केही कामदारसम्म अक्सिजन पुग्न सक्ने सम्भावना औँल्याएका छन् भने अन्यले जीवितै फेला पर्ने सम्भावना घट्दै गएको चेतावनी दिएका छन्।
‘इन्डिपेन्डेन्ट पावर प्रोड्युसर्स एसोसिएसन, नेपाल’का अध्यक्ष मोहन कुमार डाँगीका अनुसार, गत बुधबार विपद् आइपर्दा केही कामदारले सहयोगका लागि फोन गर्न सफल भएका थिए भने ज्यान बचाएर निस्कन सफल अन्यले आफ्ना धेरै सहकर्मी अझै सुरुङभित्रै रहेको जानकारी अधिकारी र आफन्तलाई गराएका थिए।
सहयोगका लागि गरिएको सुरुवाती सम्पर्कपछि उद्धारकर्ताहरूको फसेका कामदारहरूसँग कुनै सम्पर्क हुन सकेको छ वा छैन भन्ने स्पष्ट छैन।
विपद्को छ दिन बितिसक्दा, कतिपयको निसास्सिएर मृत्यु भइसकेको हुन सक्ने आशंका बढ्दै गएको डाँगीले बताए।
पानीको बहाव नियन्त्रण गर्न विशाल सुरुङहरू निर्माण गरिएका हुन्छन्
उद्धार कार्य पानीको बहाव नियन्त्रण गर्न बनाइएका विशाल सुरुङभित्र फसेका मानिसहरूमा केन्द्रित थियो।
“यी सुरुङहरू यति ठूला छन् कि तिनमा ट्रकहरू पनि चलाउन सकिन्छ,” बंगलादेशको ढाकामा कार्यरत अस्ट्रियाको ग्राज विश्वविद्यालयका भू-वैज्ञानिक ज्याकोब स्टाइनरले भने। “हामीले बुझेअनुसार, भित्र फसेका केही मानिससम्म अक्सिजन पुर्याउन सफल भइएको छ र अहिले उनीहरूलाई उद्धार गर्ने प्रयास भइरहेको छ। यद्यपि, यो समयसँगको दौड हो किनभने मानिसहरूलाई खाना र पानीको आवश्यकता पर्छ।”
डाँगीका अनुसार, बाढीबाट नराम्ररी प्रभावित रसुवा जिल्लास्थित ‘माथिल्लो त्रिशूली-१ जलविद्युत आयोजना’ मा कम्तीमा ५७६ मानिस बेपत्ता छन्; तीमध्ये करिब ३०० जना आयोजनाको सुरुङभित्रै फसेको अनुमान गरिएको छ।
नेपाली सेनाका प्रवक्ता सहायक रथी राजा राम बस्नेतका अनुसार, त्रिशूली-३ जलविद्युत आयोजनामा उद्धार टोलीहरू सुरुङभित्र फसेको आशंका गरिएका व्यक्तिहरूसम्म पुग्न करिब १५ मिटर (५० फिट) तल ओर्लने प्रयास गरिरहेका थिए।
धादिङमा बाढीले क्षतिग्रस्त बनाएको विद्युत केन्द्रबाट हिलो पन्छाउँदै गरेका कामदारहरूले ‘एसोसिएटेड प्रेस’लाई बताएअनुसार, उक्त केन्द्र यस क्षेत्रका २० हजारभन्दा बढी मानिसहरूलाई विद्युत आपूर्ति गर्ने मुख्य माध्यम हो।
सडक पुनर्निर्माणका लागि सरकारले गरेका प्रयासहरूलाई चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले प्राथमिकताका साथ प्रस्तुत गरेका छन्।
चीनतर्फ, उद्धार तथा पुनर्स्थापना प्रयासहरूमा चीन र नेपालबीचको आवतजावतको मुख्य नाका ‘ग्याइरोङ पोर्ट’ सम्म जाने सडकको पुनर्निर्माण कार्य पनि समावेश थियो।
सोमबार चिनियाँ सरकारी प्रसारण संस्था ‘सीसीटीभी’ले देखाएअनुसार, केही दिनको वर्षाका कारण तीव्र गतिमा बगिरहेको पानीको बहाव नजिकै कामदारहरू सडकको एक खण्ड पुनः निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेका थिए र ट्रकहरूले ठूला-ठूला ढुङ्गाहरू ओसारिरहेका थिए। उक्त सडक अहिले २ देखि ३ मिटर (६.६ देखि ९.८ फिट) पानीमुनि डुबेको छ। सीसीटीभीका अनुसार सडक मर्मत वा पुनर्निर्माणको यो प्रयास सीमानाबाट करिब एक किलोमिटर (०.६२ माइल) को दूरीमा भइरहेको थियो।
यद्यपि केही उद्धार टोलीहरू सीमानासम्म पुग्न सफल भए पनि, ती टोलीहरू समग्र उद्धार बलको सानो हिस्सा मात्र थिए।
चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमको समाचार मुख्यतया आधिकारिक प्रतिक्रियामा केन्द्रित छ, जसमा अग्नि नियन्त्रकहरू र ‘पिपुल्स लिबरेसन आर्मी’ (चिनियाँ सेना) को परिचालन तथा उच्च नेतृत्वका निर्देशनहरूलाई प्राथमिकता दिइएको छ। चीनतर्फका पीडितहरूका बारेमा भने निकै कम जानकारी उपलब्ध छ।
आफ्ना प्रियजनहरू हराएपछि परिवारहरू उनीहरूको अवस्थाबारे जानकारी पाउन आतुर
नेपालको विपद् व्यवस्थापन निकायले सोमबार दिएको जानकारी अनुसार, देशमा ९०३ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ भने ५९२ विदेशी नागरिकसहित ४,२४७ जना बेपत्ता छन्। आइतबारसम्मको तथ्यांक अनुसार, चिनियाँ अधिकारीहरूले १६ जनाको मृत्यु र ५४६ जना बेपत्ता भएको जनाएका थिए। चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार बेपत्ता भएकाहरूमध्ये २६१ जना विदेशी नागरिक थिए, जसमा १०० भन्दा बढी नेपालीहरू पनि समावेश छन्।
विपद्को दुई दिनपछि, माराभल नागाप्पन आफ्ना हराइरहेका छोराको खोजी गर्न नेपाल आए। उनले विभिन्न उद्धार केन्द्र र शवगृहहरूको भ्रमण गरे तथा छोरा अन्तिम पटक देखिएको ठाउँबाट ४० किलोमिटर (२५ माइल) टाढासम्म खोजी गरे, तर छोराको कुनै अत्तोपत्तो लागेन।
उनका छोरा, सत्य नारायण, ४९ जना भारतीय यात्रीहरूको समूहको नेतृत्व गरिरहेका थिए जो दक्षिण-पश्चिमी तिब्बतको पवित्र स्थल ‘माउन्ट कैलाश’ (कैलाश पर्वत) बाट फर्कंदै थिए। नेपाल प्रवेश गर्ने प्रतीक्षामा रहेको चिनियाँ अध्यागमन केन्द्रमा बाढी पसेपछि उक्त समूह बेपत्ता भएको छ।
चेन्नईस्थित उक्त तीर्थयात्राको व्यवस्थापन गर्ने ट्राभल कम्पनीका मालिक नागाप्पनले बताएअनुसार, सो समूहले करिब दुई घण्टाभित्र अध्यागमन प्रक्रिया पूरा गरी नेपालतर्फ प्रस्थान गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो। तर, सीमा पार गर्नुको साटो उनीहरू बाढीको चपेटामा परे।
तीर्थयात्रा अगस्ट १४ मा सुरु भएको थियो। “त्यसयता मैले छोराको कुनै खबर पाएको छैन। ऊ जीवित छ वा मरेको, मलाई थाहा छैन,” उनले एपीलाई बताए।
निगरानी फुटेजमा सीमास्थित अध्यागमन केन्द्रमा पानीको तीव्र बहाव देखिएको थियो भने मानिसहरू ज्यान बचाउन भागिरहेका थिए। नागाप्पनका अनुसार भाग्दै गरेका देखिएका व्यक्तिहरूमध्ये केही उनका छोराको समूहका सदस्य थिए र उनीहरूले लगाएका लुगाका आधारमा उनीहरूको पहिचान गरिएको थियो।
बुधबार आएको आकस्मिक बाढी हिमालय क्षेत्रको उच्च भागमा हिमनदी (ग्लेसियर) को केही भाग खसेपछि सुरु भएको थियो। स्याटेलाइट तस्बिरहरूको अध्ययन गरेका वैज्ञानिकहरूका अनुसार हिमालय क्षेत्रको उच्च भागमा रहेको हिमनदीमुनिको चट्टान खसेको थियो, जसले हिमनदीको केही भागलाई पनि आफूसँगै बगाएर लग्यो। चट्टान खस्ने घटना यति शक्तिशाली थियो कि यसलाई ५.२ म्याग्निच्युडको भूकम्पीय घटनाका रूपमा मापन गरिएको थियो।
त्यसपछि चट्टान र पग्लिएको हिउँको पानीले तल्लो उपत्यकाका नदीहरूमा बहाव बढायो, जसका कारण आएको तीव्र बाढीले तिब्बत र नेपालमा भवन, पुल र माटो बगाएर लग्यो।
